Karbono dioxido

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Karbono dioxido
Carbon dioxide.svg
Formula kimikoa CO₂
SMILES kanonikoa 2D eredua
InChl 3D eredua
Ezaugarriak
Dentsitatea
1,9768 g/m³ (0 °C, gas)
925 g/m³ (0 °C, likido)
1.560 g/m³ (-78,5 °C, solido)
Soinuaren abiadura 259 m/s (0 °C, gas)
Disolbagarritasuna 0,2 g/100 g (ura, 25 °C)
Sublimazio-tenperatura -78,5 °C eta -78 °C
Entropia molar estandarra 213,7 J K⁻¹ mol⁻¹
Formazio entalpia estandarra 394 kJ/mol
Baporizazio entalpia 16,7 kJ/mol
Lurrun-presioa 56,5 atm (20 °C)
Masa molekularra 43,99 u
Arriskuak
NFPA 704
NFPA 704.svg
0
2
0
Denboran ponderatutako esposizio muga 9.000 mg/m³ (10 h, Ameriketako Estatu Batuak)
Denbora laburreko esposizio muga 54.000 mg/m³ (baliorik ez)
IDLH 72.000 mg/m³
Eragin dezake carbon dioxide exposure (en) Itzuli
Identifikatzaileak
InChlKey CURLTUGMZLYLDI-UHFFFAOYSA-N
CAS zenbakia 124-38-9
ChemSpider 274
PubChem 280
Reaxys 1900390
Gmelin 16526
ChEBI 989
ChEMBL CHEMBL1231871
NBE zenbakia 1013
RTECS zenbakia FF6400000
ZVG 1120
DSSTox zenbakia FF6400000
EC zenbakia 204-696-9
ECHA 100.004.271
CosIng 32439
MeSH D002245
RxNorm 2034
Human Metabolome Database HMDB0001967
UNII 142M471B3J
NDF-RT N0000147376
KEGG D00004 eta C00011
PDB Ligand CO2
ASHRAE 744

Karbono dioxidoa, anhidrido karbonikoa edo karbono (IV) oxidoa, gas bat da, bi oxigeno molekulak eta karbono molekula batek osatzen dutena. Bere formulazio kimikoa CO2 da.

Lewis egituraren arabera, haren irudikapena O=C=O da. Molekula lineala da eta ez polarra, lotura polarrak izan arren.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XVIII. mendean, Joseph Black kimikari eskoziarrak "aire egonkorra" deituriko gas bat aurkitu zuen, tuparri eta kareharrien desegituraketa kimikotik sortua.

Horren ondoren, Antoine Lavoisier kimikariak, kimika modernoaren oinarriak ezarri zituenak, erregaien inguruko esperimentu bat egitean, "aire egonkorraren" ezaugarri berberak zituen gas bat identifikatu zuen, eta horri karbono dioxido izena eman zion.

Berotegi efektua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Berotegi efektua»

Karbono dioxidoa berotegi efektua sortzen duen gasetako bat da eta Lurrak tenperatura jakin eta bizigarri batean manten dezan laguntzen du, neurri batean bada, beti ere. Karbono dioxido barik, Lurra izotz bloke handi bat litzateke. Bestalde, karbono dioxido larregik berotegi efektua areagotu egiten du. Horren ondorioz, planetak beroketa orokorra jasan lezake.

Azken urteotan, karbono dioxidoaren kopurua asko emendatu da atmosferan eta horrek, hein handi batean, Lurraren beroketa areagotzen du.

Ingeniaritza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Suan aurki daitekeen oxigenoa ezabatzeko erabiltzen da.
  • Elikadura industrian, edari karbonatuan erabiltzen da, eferbeszentzia emateko.
  • Izoztean ere erabilgarria da, izozte-makinetako likidoetan.
  • Argi koherentea sortzeko material erabilgarria da halaber (CO2 laserra).
  • Isurketa superkritikoak erabiltzen dituzten disolbatzaileetan ere oso ohikoa da.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]