Katalogo bibliografiko

Aspaldian katalogo bibliografikoak kartulinazko fitxak bilduz osatzen ziren. Egun ordea, katalogo informatikoak osatzen dira, erabiltzailearen bilaketak errazteko.

Katalogo bibliografikoa liburutegi edo artxibo bateko dokumentu-bilduma baten zerrenda edo datu-base antolatu bat da, egilea, izenburua edo gaia zehaztuz, informazioa bilatzen duen pertsonari dokumentu bat (liburu bat, artikulu bat, ...) aurkitzeko aukera eskaini edo besterik gabe bilduma batean gai bati buruz dauden dokumentuen berri ematen diona. Katalogazio bibliografikoa dokumentu bibliografikoak katalogo batera biltzeko burutu beharreko ekintzen multzoa da, hala nola egilea, izenburua eta bestelako eremuak zehazten dituen deskribapen bibliografikoa, sarbideen aukeraketa eta kokapen-kodea ezartzea. Sarbideen aukeraketan dokumentuen deskribapenak ordenatu eta berreskuratzeko irizpideak hautatzen dira. Ohiko irizpideak dira egilea, izenburua eta gaia (SHU edo Sailkapen Hamartar Unibertsala). Hau da, erabiltzaileak liburuak edo aldizkariak bilatuk ohi ditu, materiaren arabera, egilearen arabera edo aurkitu nahi duen idazlanaren izenburua bilatuz.

Katalogo bibliografikoa osatzen duen erregistro bakoitzari "idazpen bibliografiko" (edo fitxa edo erregistro katalografiko) deritzo. Egun, errejistroak osatzeko metodo estandarrak daude, bilaketa liburutegietako katalogo ezberdinetan batera egin ahal izateko. Metodo hauetan MARC (Machine Readable Cataloguing) sistema da onartuena.

Idazpen bibliografiko

Liburutegietako katalogoak idazpen (erregistro) bibliografikoz osatuta daude, eta erregistro horiek dira elementu nagusiak aldez aurretik bilatu ditugun etaq nahi ditugun lanak aurkitu eta eskuratu ahal izateko. Erregistro bibliografikoek elementu batzuk dituzte, item bibliografiko baten ("edozein dokumentu, liburu, argitalpen edo giza komunikazioaren bestelako erregistro bat; entitate gisa tratatuta") informazio eskematikoa biltzen dituztenak. Elementu horiek ezinbestekoak dira katalogotik obra bat berreskuratu ahal izateko, eta honako hauek dira: egilea; izenburua; ISBN, ISSN, DOI, URI edo nazioarteko beste argitalpen identifikadore bat; gako-hitzak; argitaletxea; argitalpen-lekua; argitalpen-data; dokumentu mota eta seriea (aldizkarietan) edo bilduma (liburu bildumetan).

Erregistro bibliografikoaren egiturak edo zatiak

Fitxa edo erregistro katalografikoa Erregistro baten edukia euskarri fisiko edo digital batean formalki irudikatzearen emaitza da. Deskribapen-elementuak aldez aurretik ezarritako ordena normalizatuan jarriko dira, modu unibokoan identifikatu ahal izateko. Erakunde baten fitxa-multzoak bere katalogoa sortuko du.

Idazpen bibliografikoan, librurua edo aldizkaria liburutegiaren zein kokagune fisikoan dagoen jartzen du. Horrela, interesatzen zaigun liburu edo aldizkari bat aurkitzen dugunean, bdakigu, liburutegiko zein apalean, edo tiraderan dagone bilatzen dugun ale hori. Idazpen bibliografikoan, hau da, liburu edo aldizkariren fitxan, signatura topografikoa zein den adierazten da.

Signatura topografikoa bilatzen dugun liburua non dagoen adierazten digun zenbaki- eta letra-multzoa da. Liburuaren bizkarraren behealdean jartzen da, etiketa batean. Signatura, oro har, honako hauek osatzen dute: liburuaren gaiari dagokion SHUren zenbakiak (Sailkapen Hamartar Unibertsala), lehenengo hiru letrek (letra larriak), egileari, literatura-editoreari, zuzendariari eta abarri dagozkienak, eta, azpian, lanaren izenburuko lehen hiru letrak (letra xeheak) (artikuluak kontuan hartu gabe).

Sarbide-puntuak (nagusia eta bigarren mailakoak), dokumentu bat identifikatzeko eta bilatzeko erabil daitekeen izena edo terminoa da.

Dokumentuei esleitutako sailkapen-zenbakia edo zenbakia, gaiaren, gaiaren edo ezagutza-adarraren arabera esleitzen da.

Erregistro-zenbakia Zentro katalogatzaileak katalogatutako dokumentuari ematen dion zenbakia da, eta liburutegian edo artxiboan sartzen da.

Deskribapen bibliografikoa ere agertzen da fitxan edo erregistroan, hau da, "dokumentu bat erregistratzeko edo identifikatzeko erabiltzen den datu-multzoa...". Deskribapen hori ISBD (International Standard Bibliographic Description) agentzairen arauek markatzen edo arautzen dute. ISBDek dokumentu bat deskribatzen dute 9 arlotan. Honako hauek dira:

• 0 eremuan, edukiaren formari eta ingurune motari buruzkoa
• 1. eremuan, izenburua eta erantzukizunaren aipua
• 2. eremuan, edizioa
• 3. eremuan, dokumentu-motaren datu espezifikoak
• 4. eremuan: argitalpena, banaketa, etab.
• 5. eremuan, dokumentuaren deskribapen fisikoaren
• 6. eremuan, seriea
• 7. eremuan, oharrak
• 8. eremuan: zenbaki normalizatua eta eskuratzeko baldintzak

Erregistro bibliografikoa parteka daiteke, eta horrela, hainbat zentro katalogatzailek ere ikus eta kontsultatu dezakete, MARC formatuari esker. Formatu horrek erregistroko informazio bibliografikoa aurkezten du, eta, aldi berean, ISBD arauen deskribapen bibliografikoa egiten du; izan ere, agindutako eremu eta puntuazio berberak erabiltzen ditu, baina kode finko eta estandar batzuk ditu aurretik; kode horietako bakoitza deskribapen bibliografikoaren eremuetako batekin identifikatzen da.

Liburutegietatik kanpo

Museoetan eta artxibategietan ere katalogoak erabiltzen dituzte bere azpiegituran dauden unitateak kontrolatzeko.

Katalogo-motak

• Katalogo topografikoa, dokumentuen zerrenda apaletan kokaturik dauden ordenean ematen duena;
• katalogo alfabetikoa, bilduma dokumentuen gaiari, egileari edo izenburuari buruz ordenatzen duena;
• katalogo sistematikoa, gaiari buruz sailkapen-sistema bera erabiltzen duena ordenazioa egiteko;
• hiztegi-katalogoa, bilduma dokumentuen gaiari, egileari eta izenburuari buruz ordenatzen denean, dokumentu berdina aldi ezberdinetan azalduz horrela.

Kanpo estekak

• Datuak: Q856638
• Multimedia: Library catalogs / Q856638

Artikulu hau zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.