Artikulu hau "Kalitatezko 2.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Pedro Páramo

Wikipedia, Entziklopedia askea

Pedro Páramo
Jatorria
Egilea Juan Rulfo
Argitaratze-data 1955
Jatorrizko izenburua Pedro Páramo
Mugimendua magic realism (en) Itzuli
Jatorrizko herrialdea Mexiko
Argitaletxea Fondo de Cultura Económica
ISBN 978-968-16-4950-0
Ezaugarriak
Genero artistikoa magic realist fiction (en) Itzuli
Hizkuntza gaztelania

Pedro Páramo Juan Rulfo idazle mexikarraren eleberri laburra da. Egileak 1940ko hamarkadaren amaieran pentsatu zuen obraren ideia, eta, Mexikoko Idazleen Zentroaren beka bat jaso ondoren, haren aurrerapenak argitaratu zituen 1953tik 1954ra bitartean, Una estrella junto a la Luna eta Los murmullos atariko izenburupean. Azken eskuizkribua Kultura Ekonomikoaren Funtsari aurkeztu zitzaion, 1955. urtean bere lehen edizioa argitaratu zuen argitaletxea[1].

Rulforen lehen eleberria eta bakarra da, baita bere bigarren lana ere, El Llano en llamas lanaren ondoren, heriotzaren, landatartasunaren eta Mexikoko Iraultzaren ondorengo itxaropen galeraren gaiak berriz hartu zituen ipuin bilduma bat[2]. Argumentua Kristeroen Gerraren garaian kokatzen da eta bi istorio kontatzen ditu: Juan Preciado izeneko gizon batena, Comalako herrira bere aita Pedro Paramo aurkitzera iristen dena, eta bera eta bere ama zena mantendu zitueneko ahanztura kobratzea; eta Petrirena berarena, Iraultzak sortu zion botereagatik denborarekin usteldu zen jauntxoarena.

Pedro Paramok eleberri iraultzailearen generoaren barruan kokatzen du, eta errealismo magikoaren erabilera dela eta, latinoamerikar boomaren aitzindarietako bat bezala katalogatua da, baita gaztelaniazko literaturaren liburu gailenetako bat bezala ere. Hasiera batean, kritika negatiboak jaso zituen, baina, denborarekin, bere egitura berritzailea zein garai hartan ezohikoa zen narratiba nabarmendu ziren. Gabriel García Márquezek adierazi zuen Franz Kafkaren Metamorfosia irakurri zuen arte, inolako eleberririk ez ziola hainbeste kitzikatu. Jorge Luis Borgesek bere garaian "hizkuntza hispaniarreko literaturetako eta oraindik literaturako eleberri onenetako bat" bezala deskribatu zuen[3].

XX. mendeko gaztelaniazko 100 eleberri onenen zerrendan dago El Mundo egunkari espainiarrean[4]. 30 itzulpen baino gehiago egin dira, eta zinemarako egokitzapenak ere jaso ditu: lehenengoa, Carlos Velok zuzendua eta 1967an John Gavinek protagonizatua.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «Pedro Páramo - Detalle de la obra - Enciclopedia de la Literatura en México - FLM - CONACULTA» www.elem.mx Noiz kontsultatua: 2020-06-04.
  2. «revista casa del tiempo» www.uam.mx Noiz kontsultatua: 2020-06-04.
  3. «Jorge Luis Borges - Rulfo» jorgeluisborges.gipuzkoakultura.net Noiz kontsultatua: 2020-06-04.
  4. «Lista completa de las 100 mejores novelas en castellano del siglo XX > elmundolibro - Anticuario» www.elmundo.es Noiz kontsultatua: 2020-06-04.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]