Edukira joan

Riley konderria (Kansas)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Riley konderria
Riley County
Ameriketako Estatu Batuetako konderria
Banaketa administratiboa
HerrialdeaAmeriketako Estatu Batuak AEB
Estatua Kansas
Kodea20161
HiriburuaManhattan
Riley konderria (Kansas) is located in Ameriketako Estatu Batuak
Riley konderria (Kansas)
Riley konderria (Kansas)

Riley konderriaren kokapena AEBtan
Informazio geografikoa
Koordenatuak39°06′47″N 96°37′41″W / 39.1131°N 96.6281°W / 39.1131; -96.6281
Biztanleria71.959 bizt.
Eremua
    - Lurra
    - Ura		1.610,86 km2
1.579,3 km2 (%98.04)
31,56 km2 (%1.96)
Dentsitatea45,56 bizt/km2
Datu gehigarriak
http://RileyCountyKS.gov

Riley konderria (ingelesez: Riley County) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Manhattan da. Azken erroldaren arabera 71.959 biztanle zituen 1.611 kilometro koadroko azaleran.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Riley konderriak 1.610,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 31,56 ura dira. Beste 1.579,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 44,15 da.

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mapa
Riley konderria eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

NOAAren datuen arabera, 1991–2020 aldian, konderriko urteko batez besteko tenperatura 12,4 °C-koa izan zen.[1][oh 1] Hilabeterik beroena uztaila da (26,0 °C; eguneko gehienekoen batez bestekoa, 32,4 °C) eta hotzena urtarrila (−1,9 °C; eguneko gutxienekoen batez bestekoa, −7,7 °C). Urteko prezipitazioa 848 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (126 mm) eta lehorrena urtarrila (19 mm).

1895–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak mendeko 0,8 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) XX. mendeko batez bestekoa (12,0 °C) baino 1,1 °C beroagoak izan dira. Erregistroko bost urte beroenetatik hiru 2000tik aurrerakoak dira (2012, 2016 eta 2024). Urterik beroena 2012 izan zen (14,3 °C) eta hotzena 1951 (10,5 °C).[1]

Etxeak berotzeko eta hozteko behar den energia neurtzeko, NOAAk gradu-egunak kalkulatzen ditu: egun bakoitzean batez besteko tenperatura 18,3 °C-tik zenbat gradu behera dagoen (berokuntza-gradu-egunak) edo gora dagoen (hozte-gradu-egunak), urte osoan batuta. 1991–2020 aldian, urtean batez beste 2912 berokuntza-gradu-egun eta 774 hozte-gradu-egun izan ziren.[1]


    Datu klimatikoak (Riley konderria)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 3.9 6.9 13.2 19.0 24.2 29.7 32.4 31.3 27.0 20.2 12.2 5.6 18.8
Batez besteko tenperatura (ºC) -1.9 0.6 6.6 12.1 17.8 23.4 26.0 24.9 20.2 13.3 5.9 0.0 12.4
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -7.6 -5.7 -0.1 5.3 11.4 17.1 19.7 18.5 13.4 6.5 -0.4 -5.7 6.0
Pilatutako prezipitazioa (mm) 19 27 51 81 126 123 114 103 75 61 39 31 848
Iturria: NOAA NCEI, nClimDiv: 1991–2020 normalak (2026-10-06ko bertsioa)
Berotze-marrak, 1895–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura XX. mendeko batez bestekoarekiko (12,0 °C).
189519602025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+1,5+1,4+0,8+0,5+0,6+0,7+0,4+0,1−0,1+0,2+0,3+1,6
1901–19301991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: −5 / 30 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1895–2025
°C, XX. mendeko batez bestekoarekiko (12,0 °C)
+3 °C−3 °C
189519602025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera 71.959 biztanle zeuden. Biztanleen % 90,2 hiri-eremuetan bizi ziren eta % 9,8 landa-eremuetan. Batez besteko adina 25,3 urtekoa zen, 24,7 urtekoa gizonezkoen artean eta 26,3 urtekoa emakumezkoen artean. Biztanleen % 17,1 18 urtetik beherakoak ziren eta % 10,2 65 urtetik gorakoak. 100 emakumeko, 112,6 gizon zeuden, eta 18 urtetik gorako 100 emakumeko, 113,4 gizon zeuden adin-talde horretan.[2][3]

BiztanleriaUrtea010.00020.00030.00040.00050.00060.00070.00080.0001860189019201950198020102040Biztanleria Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira, AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau). Grafikoa hemen alda daiteke. Azken 5 urteak (2021-2025) estimazioak dira; gainerakoak errolda historikoetatik datoz, hamarkada bakoitzean egiten direnak.

Biztanleria-piramidea 2020
Guztira: 38.117 gizon, 33.842 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.91
 
85+
 
1.70
0.97
 
80-84
 
1.42
1.53
 
75-79
 
2.07
2.36
 
70-74
 
3.00
2.99
 
65-69
 
3.66
3.44
 
60-64
 
4.22
3.23
 
55-59
 
3.95
2.85
 
50-54
 
3.26
3.05
 
45-49
 
3.50
3.93
 
40-44
 
4.18
5.55
 
35-39
 
5.56
6.78
 
30-34
 
6.77
11.43
 
25-29
 
9.65
26.93
 
20-24
 
21.44
9.61
 
15-19
 
10.72
4.20
 
10-14
 
4.21
4.60
 
5-9
 
4.90
5.64
 
0-4
 
5.79
Iturria: Datu hauek AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau) eskuratu dira, 2020ko zentsutik (DHC, P12 taula)[4]

Arraza eta etnizitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera, konderrian 71.959 biztanle zeuden. Herritarren % 10,4 hispano edo latinoa zen, edozein arrazakoak[oh 2]. Ez-hispanoen artean % 80,3 zuria zen, lekuko biztanleria osoaren % 72,0[oh 3]; % 7,4 beltza edo afroamerikarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 6,6; % 5,2 asiarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 4,6; % 5,7 bi arraza edo gehiago zen, lekuko biztanleria osoaren % 5,1; % 0,5 amerindiarra edo Alaskako natiboa zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,4; % 0,3 Hawaiiko edo Ozeaniako uharteetakoa zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,3; eta % 0,6 bestelako arraza bat zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,6.[oh 4][5]

Arraza/etnia Kansasko mapa
Etnizitatea
2000
95,4 %
2010
93,5 %
6,5 %
2020
89,6 %
10,4 %
Ez-hispanoa edo ez-latinoa Hispanoa edo latinoa
Arraza (ez-hispanoak)
2000
84,8 %
6,9 %
2010
85,1 %
6,5 %
2020
80,3 %
7,4 %
Zuria Beltza edo afroamerikarra Asiarra Bi arraza edo gehiago Amerindiarra edo Alaskako natiboa Hawaiiko edo Ozeaniako uharteak Bestelako arraza bat

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaioterriari dagokionez, biztanleen % 48,2 estatu berean jaiotakoak, % 43,4 beste estatu amerikar batean jaiotakoak eta % 6,7 atzerrian jaiotakoak (atzerritarrak) ziren.[oh 5] Atzerritarren artean, % 35,1 AEBko herritar naturalizatuak ziren eta % 64,9 ez ziren herritarrak. Jatorriari erreparatuta, atzerritarren gehiengoa Asian jaiotakoa zen (% 49,7, biztanleria osoaren % 3,3); ondoren Latinoamerikan (% 33,1, % 2,2), Afrikan (% 8,5, % 0,6), Europan (% 6,3, % 0,4) eta Ipar Amerikan (% 1,9, % 0,1).[oh 6][6]

Jaioterria eta jatorria Kansasko mapa
Jaioterria
48,2 %
43,4 %
6,7 %
Estatu berean Beste estatu batean Beste (Puerto Rico, e.a.) Atzerrian
Atzerritarren herritartasun-egoera
35,1 %
64,9 %
Naturalizatua Ez-herritarra
Atzerriko jatorria, kontinentea
49,7 %
33,1 %
8,5 %
6,3 %
Asia Latinoamerika Afrika Europa Ipar Amerika Ozeania

Etxebizitza eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Konderrian 30.477 etxebizitza zeuden, horietatik % 87,6 okupatuta eta % 12,4 hutsik.[7] Okupatutako etxebizitzen artean, % 42,5 jabeek okupatutakoak ziren eta % 57,5 errentan hartutakoak.[3] Konderrian 26.711 etxegune zeuden guztira, horietatik % 52,2 familia-etxeguneak ziren eta % 47,8 familiarik gabekoak. Familia-etxeguneen artean, % 77,8 ezkondutako bikoteek osatzen zituzten eta % 22,2 bestelako familia motek. Familiarik gabeko etxeguneen artean, % 68,3 pertsona bakarrik bizi ziren eta % 31,7 beste norbaitekin, ahaiderik gabe.[8] Talde-bizilekuetan bizi ziren 11.198 pertsona (biztanleria osoaren % 15,6); horietatik 65 zuzentze- eta gazte-egoitzetan, 6.013 unibertsitateko ikasleen egoitzetan eta 4.384 egoitza militarretan bizi ziren.[7]

30.477etxebizitza
26.711okupatuak
11.198talde-bizilekuetan

Etxebizitzak Kansasko mapa

11.363
15.348
3.766
Jabetzan (11.363) Alokairuan (15.348) Hutsik (3.766)

Etxegune motak

10.855
2.090
8.721
4.043
Ezkondutako bikotea (10.855) Gizon-burua (ezkontiderik gabe) (1.002) Emakume-burua (ezkontiderik gabe) (2.090) Bakarrik bizi (8.721) Beste norbaitekin (4.043)

Talde-bizilekuetako biztanleria

6.013
4.384
736
Zuzentze- eta gazte-egoitzak (65) Unibertsitateko egoitzak (6.013) Egoitza militarrak (4.384) Beste (736)

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

25 urtetik gorako biztanleen artean, % 97,0k batxilergo-titulua edo goragokoa zuten, % 48,9k unibertsitate-gradua edo goragokoa zuten eta % 22,2k graduondoko titulua (masterra, titulu profesionala edo doktoretza) zuten.[9]

Gobernua eta politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Urtea[10]ErrepublikanoaDemokrataBeste
18801.48467.2%37717.1%347
18841.68664.3%64424.6%291
18881.85662.5%77226.0%342
18921.57451.7%00.0%1.472
18961.89055.9%1.44342.7%50
19002.11961.7%1.27937.2%37
19042.25175.3%52317.5%217
19082.27661.7%1.28935.0%123
191242511.1%1.17030.7%2.220
19163.32052.3%2.63741.6%386
19204.87573.6%1.61024.3%141
19245.45570.0%1.64621.1%689
19286.59277.9%1.79121.2%78
19325.33754.7%4.10142.0%327
19366.07759.1%4.10439.9%99
19407.42068.6%3.29330.4%105
19446.51170.4%2.65928.8%74
19489.22768.0%4.05229.9%288
19529.79980.3%2.35219.3%50
Urtea[10]ErrepublikanoaDemokrataBeste
19569.38576.8%2.78422.8%44
19609.06872.0%3.48227.6%50
19646.39652.7%5.59746.1%144
19688.29662.2%4.25831.9%791
197211.12066.2%5.33331.7%356
19769.51857.4%6.54039.5%510
19808.90452.9%5.22431.1%2.690
198411.30864.8%5.97534.2%175
19889.50755.9%7.28342.8%217
19928.39438.5%7.93336.4%5.470
199611.11356.7%6.74634.4%1.748
200010.67258.5%6.18833.9%1.393
200412.67260.6%7.90837.8%331
200812.11152.4%10.49545.4%494
201211.50754.5%8.97742.5%617
201610.10746.9%9.34143.4%2.084
202011.61046.1%12.76550.7%796
202411.63047.8%12.06349.6%620

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errenta

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeguneen errenta mediana 61.098 $ zen ( Kansasko mapa), eta familiena, 88.845 $. Per capita errenta 36.484 $ zen. Biztanleriaren % 19,9 pobrezia-atalasetik behera zegoen.[11] Etxeguneen artean, % 8,2k 10.000 $ baino gutxiagoko errenta zuten, eta % 7,3k 200.000 $ edo gehiagoko errenta zuten.[12]

61.098 $etxegunearen errenta mediana
88.845 $familiaren errenta mediana
36.484 $biztanleko errenta
% 19,9pobrezian

Etxeguneen errenta banaketa

% 8,2
% 7,6
% 11,2
% 12,1
% 8,7
% 7,6
% 7,3
< 10.000 $ — % 8,2 (2.268) 10.000-14.999 $ — % 4,5 (1.234) 15.000-19.999 $ — % 3,4 (951) 20.000-24.999 $ — % 4,0 (1.111) 25.000-29.999 $ — % 4,3 (1.199) 30.000-34.999 $ — % 4,7 (1.301) 35.000-39.999 $ — % 3,1 (869) 40.000-44.999 $ — % 4,9 (1.360) 45.000-49.999 $ — % 3,6 (998) 50.000-59.999 $ — % 7,6 (2.093) 60.000-74.999 $ — % 11,2 (3.090) 75.000-99.999 $ — % 12,1 (3.356) 100.000-124.999 $ — % 8,7 (2.399) 125.000-149.999 $ — % 4,9 (1.344) 150.000-199.999 $ — % 7,6 (2.109) ≥ 200.000 $ — % 7,3 (2.013)

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Balioak konderri osoko batez bestekoak dira, estazio meteorologikoen datuetatik interpolatutako 5 km-ko sareta batean kalkulatuak; ez dira estazio jakin batekoak. Erliebe handiko lekuetan herriguneko klimatik nabarmen alde daitezke.
  2. ↑ Hispano edo latinoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  3. ↑ Bigarren ehunekoa lekuko biztanleria osoaren gainean kalkulatuta dago, ez soilik hispano ez direnen taldearen gainean. Hispanoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  4. ↑ Arraza-kategoria hauek Ameriketako Estatu Batuetako Zentsu Bulegoak eta Kudeaketa eta Aurrekontu Bulegoak (OMB) ezarritako sailkapen administratiboak dira, ez sailkapen zientifikoak.
  5. ↑ Puerto Ricon jaiotakoak eta atzerrian edo AEBko uharte-eremuetan guraso estatubatuarren seme-alaba gisa jaiotakoak jatorriz estatubatuartzat hartzen dira, eta ez dira atzerrian jaiotakotzat zenbatzen.
  6. ↑ Lehen ehunekoa atzerrian jaiotako biztanleriaren gainean kalkulatuta dago; bigarrena, parentesi artean, konderriko biztanleria osoaren gainean.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 NOAA National Centers for Environmental Information: «Climate Divisional Database (nClimDiv)», v1.0.0, 2026-10-06ko bertsioa. Datuak: Wikimedia Commons.
  2. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P12, Sex by Age» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  3. 1 2 (Ingelesez) «2020 Census Demographic Profile: Table DP1, Median Age and Housing Tenure» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  4. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  5. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  6. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Place of Birth by Nativity and Citizenship Status (Table B05002)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  7. 1 2 (Ingelesez) «2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  8. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P16, Households by Type» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  9. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B15003, Educational Attainment for the Population 25 Years and Over» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  10. 1 2 Leip, David. "Dave Leip's Atlas of U.S. Presidential Elections". uselectionatlas.org. Retrieved March 13, 2018.
  11. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Tables B19013 (Median Household Income), B19113 (Median Family Income), B19301 (Per Capita Income), and B17001 (Poverty Status in the Past 12 Months)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  12. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B19001, Household Income in the Past 12 Months» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Riley_konderria_(Kansas)&oldid=11830223"(e)tik eskuratuta