Dr. Jekyll eta Mr. Hyde

Wikipedia(e)tik
Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde» orritik birbideratua)
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Jekyll Dk. eta Hyde Jn.
Jekyll and Hyde Title.jpg

1886ko lehen argitarapena.

Egilea Robert Louis Stevenson (1888ko urtarrilaren 9a)
Generoa Eleberria
Datuak
Jatorrizko izenburua Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde
Urtea 1886
Argitaratzailea Longmans, Green & co (1886)
Herrialdea Eskozia
Formatua Inprimatua
Euskaraz
Izenburua Jekyll Dk. eta Hyde Jn.
Itzultzailea Xabier Galarreta
ISBN ISBN 9788497970556

Jekyll Dk. eta Hyde Jn. —askotan Jekyll eta Hyde forma laburtuaz aipatua— Robert Louis Stevenson eskoziar idazlearen eleberria da. Lehen aldiz ingelesez 1886an The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde («Jekyll doktorearen eta Hyde jaunaren kasu bitxia») jatorrizko izenburuarekin argitaratua izan zen. 1990ean argitaratu zen euskaraz lehen aldiz, Dr. Jekyll eta Mr. Hyde izenburupean, Xabier Galarretak itzulia.

Argumentua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.

Jekyll edabe berezi bat sortu duen zientzilaria da. Edabe hori erabiliz pertsonaren alde negatiboa edo gaiztoa izaera gizatiarrengandik bereizi egin daiteke. Jekyll edabe hori hartzen duenean Edward Hyde kriminalean bihurtu eta nortasun horrekin edozein gaiztakeri egin dezake. Eleberrian azaltzen denez, denok ditugu alde negatibo eta positibo horiek. Ikuspuntu horretarik Hyde gure alde gaiztoenaren sinboloa da.

Argumentua Utterson Londreseko abokatuaren ikerketarekin hasten da. Uttersonek Enfield jaunaren ahotik historia harrigarri bat entzun du. Hortik abiatuta Mr. Hyde izeneko gizon baten benetako izaera ezagutzeko ikerketari ekingo dio. Antza denez Hyde horrek bere lagun hurko batekin, Jekyll doktorea, harreman estua izan du. Ikerketa horien haritik Uttersonek Jekyllen testamentua ezagutuko du. Horren arabera, bera hilez edo desagertuez gero, bere ondasun guztiak Hyden eskuetara joan beharko dira. Orduan, testigu baten aurrean, sir Danvers Carew parlamentariaren hilketa Hyderen eskuz gertatzen da. Utterson hilketa argitu nahi du eta haren susmoa da Jekyllek Hyde hiltzailea babesten ari dela.

Jekyllen ezinegona gero eta handiagoa da. Une bat heltzen da gehiago ezin duela eta bere laborategian ezkutatzen dela. Egun batean, Poole, Jekyllen morroia, Uttersoni deitzen dio; biak laborategian sartzen dira eta han Hyderen gorpua topatzen dute. Antza, bere buruaz beste egin du. Jekyll, bestetik, ez da inon agertzen. Azkenik, gutun batzuk gertatutakoaren nondik-norakoa argituko dute.

Analisi psikologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Obra "nortasun zatitua", identitate asaldura disoziatiboa, faltsuki deitua izan den egoera mental arraroarekin lotu izan da; horren arabera gorputz berdinaren barnean nortasun bat baino gehiago dago. Kasu honetan, Dr Jekyllen barnean eta moralitatearen aurrean bi nortasun daude, bat itxurazkoa ona eta, bestea, gaiztoa. Nobelaren eragina hain izan zen handia hizkuntzaren parte bihurtu dela.

Irakurle askok, bestetik, "nortasun bikoitza" interpretazioa simpliegia dela argudiatu dute. Jekyll berak ikusi zuen pertsona bat nortasun askotan zatitua izan daitekeela. Berak aztertzaileek etorkizunean pertsonak ego desberdin askoz zatituta egotea aurkitzea espero zuen. Nobela honi buruzko polemika barruan, Vladimir Nabokov idazleak "ona txarraren kontra" liburuaren ikuspuntuak dioen bezala,nobela iruzurra zela argudiatu zuen, Jekyll Viktoriar Aroaren arabera moralki zuzena izan ez baitzen.

Pertsonaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Dr. Henry Jekyll / Mr. Edward Hyde
  • Dr. Hastie Lanyon: Jekyll doktorearen lagun zaharra; honen metodo zientifikoekin ez dago ados, hauek "... bitxiegiak" direla uste baitu. Jekyllek lehen aldiz berari aurkezten dio bere identitatea (izan ere, Hyde bere aurrean Jekyll bihurtzen da). Lanyonek Uttersoni laguntzen dio kasua ebazten, Jekyllek emandako gutunari buruz hitz egitean. Bihurketa prozesua ikustean, eta, subkontzienteki, honen aitormena entzutean, larri gaixotu eta hil egiten da shock batengatik. Jekyllen kontraste bezala balio du, arrazionalismo Biktorianoaren, materialismoaren eta eszepizismoaren pertsonifikazioa baita.
  • Mr. Gabriel John Utterson: Abokatua da, Henry Jekyllen lagun urkoa. Pertsonaia honen gainean eraikitzen da eleberriaren egitura. Modu batez, geroago agertuko ziren ikertzaileen lehenengo eredua da. Utterson zur eta lur bere lagunaren aldaketak aztertzen ditu; aldi berean, Hyde horrekin duen harreman estua ulertu ezinik dabil. Jekyllen laborategian zerbait larria gertatzen dela etxeko morroiek susmatzen dutenean harengana jo egingo dute laguntza eske.
  • Poole: Jekyllen etxezaina da, nork, bere maisuaren erreklusibitatea eta aldaketak nabaritzean, Mr. Uttersonenera doa bere maisua hil denaren beldur eta bere hiltzailea, Mr Hyde, cameratan bizitzen ari dela. Poole Jekylli zerbitzatzen dio, eta espero du bere maisuari leala izatea eta lan ona egitea. Azkenean, Mr. Uttersonekin batu egiten da kasua ebazteko.
  • Richard Enfield: Uttersonen laguna, eleberrian ez du presentzia handia. Haren garrantzi nagusia testiguarena da, hark ikusi baitu Hyderen gaiztokeria eta, nolabait, Jekyllekin lotura baduela egiaztatzen baitu.
  • Newcomen Inspektorea. Scotland Yardeko inspektore hau Mr. Uttersonengatik batzen da, Sir Danvers Carewen hilketa ondoren. Hyderen pisua exploratzen dute Sohon eta bere bizitzaren probak aurkitzen dituzte.
  • Sir Danvers Carew: Hile zuridun atsoa, Parlamentuko kidea. Urriaren 18ko gauan hil zuen Mr. Hydek. 70 urte zituen. Gabriel Utterson
  • Zerbitzaria: Sir Danvers Carewren heriotza ondoren, zerbitzari hau, nor Mr. Hydek batean bisitatu zuen, Hydek egindako hilketa ikusi duen pertsona bakarra da.
Dr Jekyll and Mr Hyde poster edit2.jpg

Bibliografia euskaraz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Dr. Jekyll eta Mr. Hyde Aldatu lotura Wikidatan