Robert Louis Stevenson

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Robert Louis Stevenson
Robert Louis Stevenson Knox Series.jpg
Bizitza
Izen osoa Robert Lewis Balfour Stevenson
Jaiotza Edinburgh1850eko azaroaren 13a
Herrialdea Britaina Handia eta Irlandako Erresuma Batua
Talde etnikoa Eskoziarra
Heriotza Vailima, Samoa1894ko abenduaren 3a (44 urte)
Hobiratze lekua Mount Vaea
Heriotza modua : tuberkulosia
Familia
Aita Thomas Stevenson
Ama Margaret Isabella Stevenson
Ezkontidea(k) Fanny Stevenson  (1880 -  1894)
Hezkuntza
Heziketa Edinburgheko Unibertsitatea
Hizkuntzak ingelesa
Jarduerak
Jarduerak poeta, saiakeragilea, eleberrigilea, ipuingilea, haur literaturaren idazlea eta idazlea
Lan nabarmenak Altxor uhartea
Bahitua
Jekyll Dk. eta Hyde Jn.
Influentziak Guy de Maupassant, Charles Dickens, Edgar Allan Poe eta Nathaniel Hawthorne
Genero artistikoa adventure novela
fikzio gotikoa
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa ateismoa
IMDb nm0829044

Robert Louis Balfour Stevenson (Edinburgh, 1850eko azaroaren 13a - Upolo, Samoa, 1894ko abenduaren 3a)[1] eleberrigile eskoziarra, poeta eta idazle-bidaiaria izan zen eta ingelesezko literaturako erromantizismo berriaren ereduetako bat da. G. K. Chestertonek esan zuenaren arabera: bera "lumaren puntatik hitz egokia hautatzen zuena zen, zotz-ala-motz egingo balu bezala”. Idazle askok miretsi zuten, hala nola, Jorge Luis Borges, Ernest Hemingway, Rudyard Kipling, Vladimir Nabokov, eta J. M. Barriek. Idazle modernista gehienek arbuiatzen zuten ospe handia zeukalako eta ez zelako haien modernismoaren definizioan sartzen. Hala ere, kritikoak Stevensonen ospetik haratago begiratzen hasi dira eta Kanonean lekutxo bat egin diote.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haurtzaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Stevensonen jaiotze izena Robert Lewis Balfour Setevenson izan zen eta Eskoziako Edinburgh hirian 1850eko azaroaren 13an. Haren aita Thomas Stevenson izan zen, eta aitona Robert Stevenson izan zuen; biak itsasargien ingeniari bikainak, sendiko beste osaba eta lengusu batzuk bezala. Familiako alde hartatik jaso zuen abentura, itsaso eta bidaiekiko maitea. Haren ama Gilbert Elliot, Mintoko lehenengo baroiaren eta George Smith abadearen ondorengoa zen eta Arthur St. Clairrekin erlazionatuta zegoen. Haren amaren parteko aitona, Lewis Balfour, filosofia-moral irakaslea eta apaiza zen eta Stevensonek gaztaroko opor gehienak eman zituen haren etxean. "Orain askotan galdetzen diot neure buruari”, esan zuen Stevensonek, “zer jaso nuen nik abade zahar honengandik. Izan ere, uste dut sermoiak egiteaz harro zegoen, eta neu ere bai, baina inoiz ez dut entzun guk entzutea gogoko genuenik".

Amarengandik, Margaret Balfour, birika makalak heredatu zituen (garaikideek tuberkulosia zeukala uste izan zuten, gaur egunean bronkiektasia edo sarkoidosia zela uste da). Honek, berak esaten zuen bezala “ohazalaren lurrean” lotu zuen neguan, eta amari lana arintzeko erizaina ekarri zioten. Erizaina, Alison Cunningham (Cummy ezizenez deitua)[2], 1852an iritsi zen Robert Louisen bizitzara eta kalbinista sutsua zenez umeari han, ohe ertzean, orduak eta orduak ematen zituen Bibliako eta Covenat zaharrei buruzko pasarteak irakurtzen.

Udan kanpoan jolasteko agintzen zioten. Han ume basati eta arduragabea zela erakutsi zuen, eta hamaika urte bete zituenean hain ondo sendotu zen, non gurasoek Edinburgoko unibertsitatera prestatzeko Edinburgh akademiara bidali baitzuten. Asmoa, aitaren urratsak jarraitzea zen itsasargi ingeniari bezala. Aro hartan asko irakurri zuen eta batez ere Shakespeare, Walter Scott, John Bunyan eta Arabiako Gauak gogoko izan zituen.

Hamazazpi urte zituela Edinburgoko unibertsitatera joan zen, baina berehala antzeman zuen ez zeukala ez indar fisikorik, ez gogo zientifikorik ingeniaria izateko. Aitak bidaia batean eraman zuenean, itsasargien eraikuntzan interesaturik egon beharrean, haren burua ikusi zituzten itsasertz eta uharteei buruzko erromantze ederrekin betetzen zela konturatu zen. Aita berarekin oso zorrotza bazen ere, azkenean literatura ikasten utzi zion, baina aurretik zuzenbidea ikasten bazuen.[1] Horrela, beti izango zuen oinarri ekonomiko sendo bat. Ikastaro hori egin zuen eta hogeita bost urte zituenean azterketa gainditu zuen, baina prozesuan haren osasuna biziki makaldu zen egindako ahaleginarengatik.

Helduaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1876an, Fanny Osbourne ezagutu zuen Frantzian eta maitemindu ziren. Fanny emakume estatubatuarra zen, bera baino hamar urte zaharragoa, eta bere senarrarengandik bananduta zegoena. Bere seme-alabekin bizi zen, margotzen eta atseden hartzen. 1880an, Fanny dibortziatu eta gero, ezkondu ziren.[3]

Urte horretan, bere osasuna okertu zen, tuberkulosia zela eta. Edinburgora itzuli ziren bizitzera, gero Davosera (Suitza), eta azkenean Bournemouth bainuetxera. Hiru urte geroago, New Yorkera joan ziren. Han Mark Twainekin adiskidetu zen. Azkenean, Samoara joan ziren.

Samoako biztanleekiko harremana oso ona izan zen (Tusitala deitzen zioten, istorioak kontatzen dituena).[3] Prentsa ingelesean Samoako egoera kaskarra salatu zuen.

Burmuineko barne jario baten kariaz hil zen. Samoan bertan lurperatu zuten.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eleberriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • The Hair Trunk or The Ideal Commonwealth (1877)
  • Altxor uhartea (Treasure Island, 1883)
  • Prince Otto (1885)
  • Jekyll Dk. eta Hyde Jn. (Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde, 1886)
  • Bahitua (Kidnapped, 1886)
  • Gezi beltza (The Black Arrow: A Tale of the Two Roses, 1888)
  • Ballantraeko premua (The Master of Ballantrae: A Winter's Tale, 1889)
  • The Wrong Box (1889)
  • The Wrecker (1892)
  • Catriona (1893). Bahitua lanaren bigarren zatia.
  • The Ebb-Tide (1894)
  • Weir of Hermiston (1896). Amaitu gabea.
  • St Ives: Being the Adventures of a French Prisoner in England (1897). Amaitu gabea.

Beste lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Stevensonek fikzioako istorio laburrak, kontakizunak, eta abar idatzi zituen. Poesia ere landu zuen eta bere bidaiak erabiliz bidai liburuak idatzi zituen. Honez gain, hainbat saiakera eta artikulu ere idatzi zituen. Hauetako batzuk:

  • Travels with a Donkey in the Cévennes (1879). Bidai liburua.
  • New arabian nights (1882). Ipuin bilduma.
  • A Child's Garden of Verses (1885). Ume eta gurasoentzat idatzitako poemak.
  • Hego itsasoetako ipuinak (An Island Nights' Entertainment, 1893). Tartean, Botilako deabrua, Ahotsen irla eta Falesá-ko hondartza ipuinak dituena.
  • In the South Seas (1896). Pazifikoan zeharreko bidaietako artikulu eta saiakera bilduma.
  • Tales and Fantasies, (1905).

Euskaratuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara ikasteko materialak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Altxor Uhartearen hainbat moldaketa argitaratu dira euskaraz. Zerrenda honetan testua osotasunean itzuli direnak azaltzen dira.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b   Saila, Kultur (2011-07-13), «Robert Louis Stevenson (1850-1894)», www.euskara.euskadi.eus, http://www.euskara.euskadi.eus/r59-luredir/eu/contenidos/articulo/c1703/eu_d1703069/1703069.html. Noiz kontsultatua: 2018-10-10  .
  2. (Ingelesez)  «Stevenson's Nurse Dead: Alison Cunningham ("Cummy") lived to be over 91 years old», The New York Times, https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1913/08/10/100273280.pdf. Noiz kontsultatua: 2018/10/16 .
  3. a b   «euskarari ekarriak», ekarriak.armiarma.eus, https://ekarriak.armiarma.eus/?i=74. Noiz kontsultatua: 2018-10-10  .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikiesanetan badira aipuak, gai hau dutenak: en:Robert Louis Stevenson
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Robert Louis Stevenson Aldatu lotura Wikidatan