Dolomitak

Dolomitak Italiako mendikate bat da, iparraldean kokatuta dagoena, Trentino-Adige Garaia eta Veneto eskualdeetan. Mendigune hau Alpeetako parte da eta ekialdetik mendebaldera gutxi gorabehera 250 km ditu luzean, 15.000 km² baino gehiagoko azalerarekin.

Iparraldean Austriako Tirol eskualdearekin egiten du muga, eta hegoaldean Po haranarekin. Hurbilen dauden hiri nagusiak Bolzano, Trento eta Belluno dira.

2009an UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen, edertasun naturalagatik eta garrantzi geologikoagatik.

Neguan klima oso hotza da eta elur asko egiten du (eskia egiteko bikaina). Udan, berriz, eguraldi freskoa eta eguzkitsua izaten da, mendi-ibilaldietarako ezin hobea. Altuera handiko guneetan tenperaturak bat-batean asko jaitsi daitezke, baita udan ere.

💡

Ba al dakizu?

• Egunsentian eta ilunabarrean, mendiek tonu arrosak eta urre-kolorekoak hartzen dituzte, eguzkiaren argiak dolomitan eraginda.
• Lehen Mundu Gerran, Dolomitetan Italia eta Austriaren arteko borroka ugari egon ziren; gaur egun lubaki eta tunelak ikus daitezke oraindik.

Ezaugarri nagusiak

Izenaren jatorria

“Dolomita” izeneko mineraletik datorkie mendi hauei izena. Kaltzio eta magnesio karbonatoz osatutako arroka bat da mineral hori. Déodat de Dolomieu zientzialari frantsesak aurkitu zuen XVIII. mendean.

Mendirik garaienak

1. Marmolada (3.344 m), Dolomitetako mendi garaiena.
2. Antelao (3.264 m)
3. Tofana di Mezzo (3.241 m)

Eraketa geologikoa

Dolomitak duela 250 milioi urte sortu ziren, eremu hau itsaso tropikal bateko koralezko uharri-eremua zenean. Denborarekin, koralak eta itsas maskorrak arroka bihurtu ziren, gaur egungo mendiak eratuz. Horregatik, zenbait lekutan itsas fosilak aurki daitezke.

Plaken mugimendu tektonikoek sedimentuak altxatu zituzten, eta haizeak zein izotzak higaduraren bidez gaur egungo horma bertikal eta dorre ikusgarriak sortu zituzten.

Flora eta fauna

Dolomitetan altuerara egokitutako espezie ugari bizi dira.

Landaredia: Behealdeetan pinu eta izei basoak; goialdeetan, berriz, gentziana eta edelweiss izeneko lore sendoak.

Fauna: Oreina, sarrioa eta marmotak bizi dira, baita arrano beltza ere.

Jarduerak eta turismoa

Dolomitak helmuga turistiko ezaguna dira udan zein neguan:

• Eskia eta snowboard: Cortina d’Ampezzo eta Val Gardena dira estaziorik ospetsuenak.
• Mendi-ibilaldiak eta eskalada: Udan, Alpeetako laku ikusgarriak esploratzea aukera polita da, adibidez Braies aintzira.

Kultura ladinoa ere aipagarria da; izan ere, leku batzuetan, Ladinoa hitz egiten da oraindik, latinetik eratorritako hizkuntza zaharra. Bertako tradizio askok bizirik diraute.

Irudiak

• 
  Marmolada
• 
  Antelao
• 
  Tofana di Mezzo