Hizkuntza eranskari

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Hizkuntza eranskaria da hitza monema independenteak elkartuz osatzen dituena. Halako hizkuntzetan, hitzak lexemaz eta hizkiz osatzen dira, eta hizki bakoitzak esanahi ongi definitua du. Euskara, izen-sintagmari dagokionez, hizkuntza eranskaria da.

«Hizkuntza eranskari» terminoa Wilhelm von Humboldtek sortu zuen 1836an, hizkuntzak morfologiaren arabera sailkatzeko.

Hizkuntza eranskarietan hizki bakoitzak esanahi-unitate bat osatzen du (txikigarria, plurala, lehenaldia...). Hizki bakoitzak posizio jakina izan behar du beste hizkiekiko eta erroarekiko, hitzari behar den zentzua emango badio.

Hizkuntza eranskariak dira, euskaraz gainera, hizkuntza uralikoak, hizkuntza altaikoak, japoniera, koreera, dravidar hizkuntzak, inuitera (inuiten hizkuntza), swahilia, esperantoa eta hizkuntza mesoamerikar batzuk, hala nola nahuatlera, huasteca eta totonakera. Antzinateko hizkuntza hiletan ere badira hizkuntza eranskariak, hala nola sumeriera eta elamera.

Hizkuntza eranskari ez direnak hizkuntza malgukariak edo flexiboak dira.

Euskara hizkuntza eranskaria denez, eta ez malgukaria, deklinatzeko orduan deklinagaia ez da batere aldatzen. Horretan dago desberdintasuna: hizkuntza klasiko asko, hala nola latina, hizkuntza malgukariak dira: hondarkian ematen diren adierazkien morfemak baturik daude, eta ez dago biderik morfemak osatzen dituzten elementuak elkarren artean bereizteko. Euskaraz, aldiz, morfema horiek guztiak hondarkian biltzen dira, kasu-marka ere bertan dela: lagun-a-rekin, lagun-a-ri, lagun-a-rentzat, eta abar.