Juan de Pareja

Wikipedia, Entziklopedia askea
Juan de Pareja
Diego Velázquez - Juan de Pareja - WGA24445.jpg
Juan de Parejaren erretratua, Diego Velázquezena. 1650. ( Metropolitan Museum of Art, New York ).Commons-logo.svg Irudi gehiago
Bizitza
JaiotzaAntequera, ezezaguna
HerrialdeaEspainiar Inperioa
Talde etnikoaAfroespainiarra
HeriotzaMadril, 1670 ( urte)
Hezkuntza
Hizkuntzakgaztelania
Irakaslea(k)Diego Velázquez
Jarduerak
Jarduerakmargolaria, artista eta eskribaua
Lantokia(k)Espainia eta Italia
Enplegatzailea(k)Diego Velázquez
Juan Bautista Martínez del Mazo (en) Itzuli
MugimenduaBarrokoa
Genero artistikoaerretratua
margolaritza erlijiosoa

Juan de Pareja (Antequera, c. 1610- Madril, 1670) margolari barroko espainiarra, moriskoa, Velázquez-en esklaboa izan zen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Juan de Pareja, Antequerakoa zen jatorriz, Malagako elizbarrutian, 1610 inguruan jaioa [1]. Moriskoa zen eta Antonio Palomino artista eta idazlearen hitzetan: "belaunaldi mestizo batekoa, kolore arraroarekin". Velázquezen laguntzailea zen, koloreak xehatu eta mihiseak prestatzen zituen. Tailerrean, maisuak ez omen zion inoiz margotzen uzten, esklabo batek halakorik egitea debekatuta zuelako.

Palominoren kontakizuna jarraituz, Parejak ezkutuan margotzen ikasi zuen. Velazquezi bere trebetasuna aitortzera ausartu gabe, amarru bat prestatu zuen. Parejak ondo zekienez, erregeak tailerra bisitatzen zuen bakoitzean hormaren kontra biratuta zeuden margolanak erakusteko eskatzen zuen. Horrela, bere lanetako hormaren kontra biratuta jarri eta erregeak ikusi nahi zuela adierazi zuen. Orduan, Juan de Pareja belauniko jarri eta koadro hori berak egin zuela aitortu zuen. Errukia eskatu zuen margolari moriskoak, bere "jabeak" margotzeko debekua ezarri baitzion. Filipe IV.ak Velázquezi Pareja aske uzteko agindua eman zion, "gaitasun hori duena ezin bat esklabo izan" esanez. [2]

San Mateoren bokazioa, 1661, oihal gaineko olio-pintura (225 x 325 cm. ), Madril, Pradoko Museoa . Ezkerreko lehen pertsonaia, sinadura daraman paper bat eskuan duela, Juan de Pareja bera da.

Ez da ezagutzen zein urtetan hasi zen Juan de Pareja margolari bezala, baina lehen albistea Pedro Galindori zuzentutako gutuna da, Sevillako prokuradoreari, 1630eko maiatzaren 12an. Gutun horretan, Parejak Madrilera lekualdatzeko baimena eskatzen du bertan bere ikasketekin jarraitzeko bere anaia Jusepe-rekin batera. Dokumentuan ez da Velázquez aipatzen eta bere benetakotasuna ez da erabat baieztatu.


Ezezaguna da ere Velázquezen zerbitzura hasi zen unea, baina jada 1642an, "gortean egoiliarra" zela, Velázquezen auzi judizial batean lekuko gisa sinatu zuen.[3] Halaber, 1647ko urrian eta abenduan, Velázquezek eta Juana Pachecok bere emazteak Sevillan gordetzen zituzten ondasunak kudeatzeko lekukoa izan zen. Beste behin ere, Pareja lekukoa izan zen, 1653ko azaroan, margolariaren alaba, Francisca Velázquez testamentua egiteko zuen ahalmena sinatzeko. [4]


1649an Velázquezekin batera joan zen Italiara egin zuen bigarren bidaian. Bertan sevillarrak bere erretratu ospetsua egin zuen (New Yorkeko Metropolitan Museum of Art). Urte horretan bertan, azaroaren 23an, oraindik Erroman, Velázquezek askatasun gutuna eman zion Parejari, eta lau urteren buruan indarrean jarriko zen, baldin eta garai hartan ez zuen ihes egin edo kriminal ekintzarik egin ez zedin. [5]

Une horretatik aurrera eta 1670ean Madrilen hil zen arte, margolari independente gisa aritu zen, eta bere pinturan Velázquezen tailerrean jasotako ezagutzak agerian utzi zituen. Ziurrenik, Palominok iradokitakoak baino funtzio zabalagoak bete ahal izan zituen sevillarraren tailerrean. Edonola ere, Parejak Italiako eta Espainiako beste margolari batzuen lana ondo ezagutzen zuen ere.

José Ratés Dalmau arkitektoaren erretratua, mihise gaineko olio-pintura (116 x 97 cm.), Valentziako Arte Ederren Museoa .

Lana[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erretratuen alorrean, Antonio Palominok erretratuetarako zuen «gaitasun oso berezia» nabarmendu zuen, eta horietatik, gaineratu zuen, «oso bikainak ikusi ditut, hala nola, José de Ratés -ena (Gorte honetako arkitektoa) [gaur egun Valentziako Arte Ederren Museoan dagoena ] horretan Velazquezen bidea guztiz ezaguna da, zorionez, askok beretzat hartzen dutela». [6]

Bere erlijio-konposizioetan, ordea, bere burua, Pérez Sánchezen esanetan, "Velazquezen soiltasunetik guztiz kanpo" agertu zen, barroko osoko korronteetara eta Francisco Rizi edo Juan Carreñoren egiteko moduetara hurbilduz. [7] Horren adibide ona da San Mateoren bokazioa (Pradoko Museoa), datatutako lanetatik lehena (1661). Margolan horretan bere autoerretratua txertatu zuen, eszenan bere sinadura agertzen den paper bat daramala. Kristoren Bataioan (1667, Huesca Museoa, Prado Museoaren gordailua), Tintorettoren margolanaren kolorearen trataeraren eragina antzeman daiteke.

2021ean, artistaren ekoizpen ezagun txikiari lan berri gehitu zaio: Txakurra kandela eta lirioekin, Domingo de Guzmán santuaren errepresentazioa agertuko zen lan handiago baten zatia izan daitekeena, Indianapoliseko Arte Museoak eskuratua. [8]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. En el documento por el que le otorgaba carta de libertad, Velázquez declaraba estar en posesión de un cautivo, «vulgo dicto per schiavo», llamado «Ioannem de Parecha, filium quondam alterius Ioannis de Parecha de Antechera Malaghen dioc., cuius operam et servitium ipse Ioannes sibi bene et fideliter praestitit». Salort, a73.
  2. Palomino, p. 308.
  3. Corpus velazqueño, p. 151.
  4. Corpus velazqueño, pp. 182-185 y 290.
  5. Salort, p. 454.
  6. Palomino, p. 309
  7. Pérez Sánchez, p. 239.
  8. Dog with a Candle and Lilies, Indianapolis Museum of Art, Collection.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Corpus velazqueño (2000). Corpus velazqueño. Documentos y textos, 2 liburuki, J. M. Pita Andrade-ren zuzendaritzapean. Madril. ISBN 84-369-3347-8. 
  • Palomino, Antonio (1988). El museo pictórico y escala óptica III. El parnaso español pintoresco laureado. Madril : Aguilar S.A. de Ediciones. ISBN 84-03-88005-7. 
  • Pérez Sánchez, Alfonso E. (1992). Pintura barroca en España 1600-1750. Madril : Ediciones Cátedra. ISBN 84-376-0994-1. 
  • Salort Pons, Salvador (2002). Velázquez en Italia. Madril : Fundación de Apoyo a la Historia del Arte Hispánico. ISBN 84-932891-1-6. 

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]