Kontsonante herskari

Wikipedia, Entziklopedia askea
Ikus, gainera: «Kontsonante leherkari»

Fonetikan, kontsonante herskaria —edo, labur, herskaria—, batzutan kontsonante oklusiboa deitua, ahots-bidean aire-emaria erabat blokeatuz ahoskatzen da, baina ez sudur-bidean halabeharrez. Blokeo horren iraupena kontsonantearen hersketa da.

Herskari hitzak hurrengo kategorietako bati edo gehiagori egin diezaioke erreferentzia, autorez autore:

  • Leherkariak, askotan soilki herskari deituak. Leherkariak herskari ahokariak dira, non ahots-bidearen hersketak aire-emari guztia blokeatzen duen, ahokari zein sudurkaria. Euskaraz, hauen adibide dira /b/, /d/, /ɡ/, /ɟ/ ahostunak eta /p/, /t/, /k/, /c/ ahoskabeak.
  • Sudurkariak, askotan herskari sudurkari deituak. Sudurkariak herskari sudurkariak dira, non ahots-bidearen hersketak aire-emaria sudur-bidera eramaten duen. Euskaraz, hauen adibide dira /m/, /n/, eta /ɲ/.
  • Afrikatuak herskari partzialak dira. Orokorrean afrikatuak leherkariekin oposatzen dira, baina afrikatuak askatze igurzkaria duten leherkari bezala deskribatuak izan dira ere, leherkari soilekin askapenaren bidez kontrastatuz. Euskaraz, hauen adibide dira /t͡s̻/, /t͡s̺/, eta /t͡ʃ/.
  • Inplosiboak, zeintzuek leherkari eta afrikatuen aire-etorri motarekiko ezberdina den aire-etorri mekanismo bat duten. Euskaraz ez dago hauen adibiderik.
  • Eiektiboak, beste aire-etorri mekanismo bat dutenak. Euskaraz ez dago hauen adibiderik.
  • Klik kontsonanteak, musuen edo katuak deitzeko hotsak kasu, laugarren aire-etorri mekanismo bat duten herskari bikoitzak dira. Herskari ahokariak, sudurkariak, afrikatuak, edo eiektiboak izan daitezke.


Terminologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Autorearen arabera, herskari ahokari goiko edozein izan daiteke, herskari sudurkariak izan ezik, baina gehienetan leherkariei egiten zaie erreferentzia honen bidez. Herskari sudurkari sudurkari ohikoenak hizkuntzan egon daitezkeen beste kontsonante sudurkariez bereizteko erabili daiteke. Zubereraz, esaterako, /m/, /n/ eta /ɲ/ /h̃/ hasperen sudurkaritutik (eta bokal sudurkarietatik) bereizteko erabili daiteke.

Ingelesezko stop eta occlusive terminoak modu inkonsistentean erabiliak dira literaturan. Sinonimo bezala hartuak izan dira (euskaraz bezala, non bakarrik leherkari terminoa herskari ahokarientzako bereizten dugun), eta baita sudurkaritasuna bereizteko. Autore zenbaitek stop generiko bezala erabiltzen dute (hau da, oral stop, nasal stop), eta 'occlusive' kontsonante ahokarientzako utzi.


Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]