Lund (Suedia)

Wikipedia(e)tik
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Lund
 Suedia
Lunds domkyrka1.jpeg
Lund vapen.svg
Administrazioa
Herrialdea  Suedia
Konderria Eskaniako konderria
Eskania Probintzia
Geografia
Koordenatuak 55° 42′ N, 13° 12′ E / 55.7°N,13.2°E / 55.7; 13.2Koordenatuak: 55° 42′ N, 13° 12′ E / 55.7°N,13.2°E / 55.7; 13.2
Lund (Suedia) hemen kokatua: Suedia
Lund (Suedia)
Lund (Suedia)
Lund (Suedia) (Suedia)
Schweden Lund.png
Azalera 25,75 km²
Altuera 30 m
Mugakideak Kävlinge
Demografia
Biztanleria 82,800 bizt. (2010)
Dentsitatea 3.215 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera 990
Telefono aurrizkia 046
Ordu eremua UTC+01:00
http://www.lund.se/

Lund Suediako hegoaldean dagoen hiri bat da. Eskaniako konderrian dagoen Eskaniako konderrian kokatua dago. 2010eko erroldaren arabera 82.800 biztanle ditu. Suediako hiri zaharrenetariko bat da, 990 urtean sortu baitzen, eta herrialdeko Unibertsitate handienetakoa ere badu.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskaniako nekazal eremu zabalean kokaturik dago, Øresund itsasarteko ertz hareatsutik hamar kilometrotara. Sankt Hans muinetik Kopenhage bera ere ikus dateke.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Lund 2002-2015; precipitation 1961-1990; extremes since 1901)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 10.9 14.0 19.3 27.1 29.0 33.9 34.3 33.8 27.6 22.4 16.1 12.0 34.3
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 2.5 2.9 7.1 13.3 17.7 20.6 23.8 22.7 18.6 12.6 7.8 4.2 12.8
Batez besteko tenperatura (ºC) 0.4 0.6 3.4 6.9 12.7 15.9 18.8 18.3 14.5 9.4 5.6 2.1 9.0
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -26.3 -21.7 -17.2 -8.9 -3.9 2.0 5.0 5.0 0.0 -8.5 -12.0 -19.4 -26.3
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -1.6 -1.6 -0.2 3.6 7.8 11.1 13.9 13.8 10.4 6.1 3.4 0.1 5.5
Pilatutako prezipitazioa (mm) 54.4 33.1 45.0 40.3 44.5 55.5 69.7 64.6 64.2 60.4 68.9 65.3 665.8
Eguzki orduak 48 64 157 226 247 249 252 205 173 114 47 27 1809
Iturria (1): SMHI Average Precipitation 1961-1990[1]
Iturria (2): SMHI Average Data 2002-2015<ref name=eather2> 

, http://www.smhi.se/klimatdata/meteorologi/temperatur/2.1240 .

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sigtunarekin batera Suediako herri zaharrenetakoa da, hori adierazten dute egin diren indusketa arkeologikoek. Ematen duenez Svend I.a Danimarkakoak 5 kilometrotara dagoen Uppåkrako asentamendua toki estrategiko hobe batetara mugitu zuen, fiordo baten gainean dagoen muinoak babeserako aukera gehiagio ematen baitu. Uppåkran bertan I mendeko aztarnak aurkitu izan dira.

1048an apezpikuaren egoitza bihurtu zen eta 1103an Lundeko artxidiozesia eratu zen. Ordukoa da Lundeko katedrala. Danimarkako erlijioaren erdigunea bihurtu zen Lund eta erresumaren historian leku garrantzitsua hartu zuen. Absalon apezpikua (1128-1201) erresumako gizon garrantzitsuena izan zen, Roskilde eta Lundeko apezpikua baitzen. Monarkia eta aristokrazia sarritan bildu izan ziren bertan bai eta errege bat koroatu ere, 1202an Valdemar II.a Danimarkakoa. XII eta XIII mendeetan eliza eta monasterio ugari altxatu ziren. Garai onenean 27 eliza izan zituen Lundek, baina ia denak eraitsiak izan ziren 1536ko Erlijio Erreformaren ondoren. Lundeko katedrala luteranoa bihurtu zen.

1658an Roskildeko Itunak Suediaren esku utzi zuen Eskania guztia. Hauek 1666an Lundeko Unibertsitatea sortu zuten, gaur egun herrialdeko unibertsitate historiko eta handienetakoa dena. Karlos XII.a Suediakoa bertan bizi izan zen 1716 eta 1718 artean eta Suediako hiriburua izan zen orduan.

Lundek ordea katedral eta unibertsitatearen inguruan hedaturiko herri txikia izaten jarraitu zuen, 1940an ere horrela izaten jarraitzen zuen, industria jarduera txiki batekin. 1943an gainera britainiar hegazkinek bonbakatu egin zuten baina ez zuen kalte handirik jasan.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Teknologia berrietan oinarrituriko konpainien erdigunea bihurtu da, hala Sony, Ericsson, Doro edo Microsoft. Ideon Zientziaren Parkeak unibertsitatearekin lotzen ditu konpainia hauek.

Bigarren jarduera ekonomikoa medikuntza eta farmazia konpainiek osatzen dute.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ia lau mende dituen unibertsitatea bertan izanik jarduera kultural anitzak dituen hiria da, hala musika arloan nola antzerki arloan ere.

Musika ikasleen jaialdiak izaten dira, Spex musika parodiak egiten dira eta denetan ezagunenak Lundeko ihauteriak dira. Lundakarnevalen izenarekin XIX mendearen erdialdera sortu eta lau urtean behin ospatzen da. Diotenez 1849ko ezkontza batean du jatorria.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskubaloia da Lundeko kirol arrakastatsuena, bi talde baititu Suediako Liga gorenean, bakoitzak gizonezkoen eta emakumezkoen taldea daukalarik. 2011ko Gizonezkoen Munduko Eskubaloi txapelketaren egoitzetako bat izan zen.

Lunds ASK taldea Suediako xake talde indartsuenetakoa da.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Lund (Suedia) Aldatu lotura Wikidatan