Pāṇini

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Pāṇini
Bizitza
Jaiotza Shalatulac. K. a. V. mende.
Herrialdea Gandhara
Lehen hizkuntza sanskritoa
Heriotza Ezezaguna
Hezkuntza
Hizkuntzak sanskritoa
Jarduerak
Jarduerak hizkuntzalaria
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa hinduismoa

Pāṇini (sanskritoz: पाणिनि; K. a. VI.-K. a. IV. mende inguruan[1][2]) edo Panini[3], antzinaroko sanskritoaren hizkuntzalari eta gramatikalaria izan zen[2][4][5]. Hinduismoan gurtua den egilea da. Indiako hizkuntzalaritzaren aitatzat hartua[6], Pāṇini Indiako ipar-mendebaldean bizi izan zen Mahajanpada aroaren hasieran[7].

Bere testurik ezagunena Ashtadhyayi da, sutra estiloko tratatu bat sanskritoaren gramatikari buruz[5]. Uste denez K. a. VI. edo IV. mendean bukatu zen[1][2]. 3.959 apalaldi ditu hizkuntzalaritza, sintaxia edo semantikari buruz. Testu hau Vedangaren Vyākaraṇa adarraren sortzailea da, Veden garaiko ikaskuntza-disziplina bat[8][9][10]. Bere testuak hainbat bhasya edo iruzkin izan ditu[3][11], Hinduen tradizioan ezagunena Patanjaliren Mahābhāṣya. Bere ideiek beste erlijo batzuetako aipamenak ere sortu ditu, adibidez Budismoan[12].

Paniniren izen konposatuen analisia gaur egungo Indiako hizkuntzen konposaketa teorien oinarria da. Pāṇiniren gramatikari buruzko teoria zientifikoa Sanskrito Klasikoaren hasieratzat hartzen da[13]. Bere tratatuari esker Sanskritoa izan zen Indiako literatura eta idazketa hizkuntza nagusia bi milurtekoz[11].

Paniniren analisi morfologikoaren teoriak ez zuen parekorik izan Mendebaldeko kulturan XX. mendera arte[14]. Bere testua Turingen makinarekin alderatua izan da, hizkuntzaren egitura logikoa eta konputazioa eredu matematiko baten bidez azaltzeko gaitasunagatik[1].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c (Ingelesez)  «Ashtadhyayi | work by Panini», Encyclopedia Britannica, https://www.britannica.com/topic/Ashtadhyayi. Noiz kontsultatua: 2017-06-12 .
  2. a b c   Staal, J. F. (1965), «Euclid and Pāṇini», Philosophy East and West (2): 99–116, doi:10.2307/1397332, http://www.jstor.org/stable/1397332. Noiz kontsultatua: 2017-06-12 .
  3. a b   1957-, Lochtefeld, James G., (2002), The illustrated encyclopedia of Hinduism, Rosen, ISBN 9780823931804, https://www.worldcat.org/oclc/41612317 .
  4.   Drama and ritual of early Hinduism, Motilal Banarsidass Publishers, 1996, ISBN 9788120812345, https://www.worldcat.org/oclc/298103678 .
  5. a b   1957-, Lochtefeld, James G., (2002), The illustrated encyclopedia of Hinduism, Rosen, ISBN 9780823931798, https://www.worldcat.org/oclc/41612317 .
  6. (Ingelesez)  The Circulation of Knowledge Between Britain, India and China: The Early-Modern World to the Twentieth Century, BRILL, 2013-06-21, ISBN 9789004251410, https://books.google.com/books?id=SnKvHu8kGSgC&pg=PA104. Noiz kontsultatua: 2017-06-12 .
  7.   1936-, Cardona, George, (1997), Pāṇini : a survey of research, Motilal Banarsidass, ISBN 9788120814943, https://www.worldcat.org/oclc/42365210 .
  8.   1951-, Johnson, W. J.,, A dictionary of Hinduism, ISBN 9780198610250, https://www.worldcat.org/oclc/244416793 .
  9.   The encyclopedia of Indian philosophies, Motilal Banarsidass, 1970-<2015>, ISBN 9788120804265 .
  10.   1966-, Mitchell, Lisa, (2009), Language, emotion, and politics in south India : the making of a mother tongue, Indiana University Press, ISBN 0253353017, https://www.worldcat.org/oclc/406528459 .
  11. a b   Columbia chronologies of Asian history and culture, Columbia University Press, 2000, ISBN 9780231500043, https://www.worldcat.org/oclc/51542679 .
  12.   Hartmut., Scharfe, (1977), Grammatical literature, O. Harrassowitz, ISBN 9783447017060 .
  13.   Corpus-based Analysis and Diachronic Linguistics., John Benjamins Publishing Company, 2011, ISBN 9789027272157, https://www.worldcat.org/oclc/823386028 .
  14. (Ingelesez)  Staal, Frits (1988-03-23), Universals: Studies in Indian Logic and Linguistics, University of Chicago Press, ISBN 9780226769998, https://books.google.es/books/about/Universals.html?id=7IqsyNmt8XYC&redir_esc=y. Noiz kontsultatua: 2017-06-12 .