Pāṇini

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Pāṇini
Bizitza
Jaiotza Shalatulac. K. a. V. mende.
Herrialdea Gandhara
Lehen hizkuntza sanskritoa
Heriotza Ezezaguna
Hezkuntza
Hizkuntzak sanskritoa
Jarduerak
Jarduerak hizkuntzalaria
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa hinduismoa

Pāṇini (sanskritoz: पाणिनि; K. a. VI.-K. a. IV. mende inguruan[1][2]) edo Panini[3], antzinaroko sanskritoaren hizkuntzalari eta gramatikalaria izan zen[2][4][5]. Hinduismoan gurtua den egilea da. Indiako hizkuntzalaritzaren aitatzat hartua[6], Pāṇini Indiako ipar-mendebaldean bizi izan zen Mahajanpada aroaren hasieran[7].

Bere testurik ezagunena Ashtadhyayi da, sutra estiloko tratatu bat sanskritoaren gramatikari buruz[5]. Uste denez K. a. VI. edo IV. mendean bukatu zen[1][2]. 3.959 apalaldi ditu hizkuntzalaritza, sintaxia edo semantikari buruz. Testu hau Vedangaren Vyākaraṇa adarraren sortzailea da, Veden garaiko ikaskuntza-disziplina bat[8][9][10]. Bere testuak hainbat bhasya edo iruzkin izan ditu[3][11], Hinduen tradizioan ezagunena Patanjaliren Mahābhāṣya. Bere ideiek beste erlijo batzuetako aipamenak ere sortu ditu, adibidez Budismoan[12].

Paniniren izen konposatuen analisia gaur egungo Indiako hizkuntzen konposaketa teorien oinarria da. Pāṇiniren gramatikari buruzko teoria zientifikoa Sanskrito Klasikoaren hasieratzat hartzen da[13]. Bere tratatuari esker Sanskritoa izan zen Indiako literatura eta idazketa hizkuntza nagusia bi milurtekoz[11].

Paniniren analisi morfologikoaren teoriak ez zuen parekorik izan Mendebaldeko kulturan XX. mendera arte[14]. Bere testua Turingen makinarekin alderatua izan da, hizkuntzaren egitura logikoa eta konputazioa eredu matematiko baten bidez azaltzeko gaitasunagatik[1].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c (Ingelesez)  «Ashtadhyayi | work by Panini», Encyclopedia Britannica, https://www.britannica.com/topic/Ashtadhyayi. Noiz kontsultatua: 2017-06-12 .
  2. a b c   Staal, J. F. (1965), «Euclid and Pāṇini», Philosophy East and West (2): 99–116, doi:10.2307/1397332, http://www.jstor.org/stable/1397332. Noiz kontsultatua: 2017-06-12 .
  3. a b   1957-, Lochtefeld, James G., (2002), The illustrated encyclopedia of Hinduism, Rosen, ISBN 9780823931804, https://www.worldcat.org/oclc/41612317 .
  4.   Drama and ritual of early Hinduism, Motilal Banarsidass Publishers, 1996, ISBN 9788120812345, https://www.worldcat.org/oclc/298103678 .
  5. a b   1957-, Lochtefeld, James G., (2002), The illustrated encyclopedia of Hinduism, Rosen, ISBN 9780823931798, https://www.worldcat.org/oclc/41612317 .
  6. (Ingelesez)  The Circulation of Knowledge Between Britain, India and China: The Early-Modern World to the Twentieth Century, BRILL, 2013-06-21, ISBN 9789004251410, https://books.google.com/books?id=SnKvHu8kGSgC&pg=PA104. Noiz kontsultatua: 2017-06-12 .
  7.   1936-, Cardona, George, (1997), Pāṇini : a survey of research, Motilal Banarsidass, ISBN 9788120814943, https://www.worldcat.org/oclc/42365210 .
  8.   1951-, Johnson, W. J.,, A dictionary of Hinduism, ISBN 9780198610250, https://www.worldcat.org/oclc/244416793 .
  9.   The encyclopedia of Indian philosophies, Motilal Banarsidass, 1970-<2015>, ISBN 9788120804265 .
  10.   1966-, Mitchell, Lisa, (2009), Language, emotion, and politics in south India : the making of a mother tongue, Indiana University Press, ISBN 0253353017, https://www.worldcat.org/oclc/406528459 .
  11. a b   Columbia chronologies of Asian history and culture, Columbia University Press, 2000, ISBN 9780231500043, https://www.worldcat.org/oclc/51542679 .
  12.   Hartmut., Scharfe, (1977), Grammatical literature, O. Harrassowitz, ISBN 9783447017060 .
  13.   Corpus-based Analysis and Diachronic Linguistics., John Benjamins Publishing Company, 2011, ISBN 9789027272157, https://www.worldcat.org/oclc/823386028 .
  14. (Ingelesez)  Staal, Frits (1988-03-23), Universals: Studies in Indian Logic and Linguistics, University of Chicago Press, ISBN 9780226769998, https://books.google.es/books/about/Universals.html?id=7IqsyNmt8XYC&redir_esc=y. Noiz kontsultatua: 2017-06-12 .