Teresa Urrea

Wikipedia, Entziklopedia askea
Teresa Urrea
Bizitza
Jaiotza1873ko urriaren 15a
Herrialdea Mexiko
HeriotzaClifton (Arizona)1904ko urtarrilaren 11 (30 urte)
Jarduerak
Jarduerakmistikoa, iraultzailea eta sendalaria

Teresa Urrea, "La Santa de Cábora" (Ocoroni, Sinaloa, Mexiko; 1873ko urriaren 15a - Clifton, Arizona, Estatu Batuak; 1906ko urtarrilaren 11) (32 urte). Mexikoko mistikoa izan zen, bere garaian famatua belar medikuntzan eta santutasunean zuen ezagutzarengatik, pertsonaia erabakigarria izan zen Porfirio Díazen diktaduraren aurkako gertaera politikoetan eta XIX. mendearen amaieran Chihuahuan eta Sonoran.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Teresa Urrea Lurjabe boteretsu baten, eta Tehueco emakume indigena baten, Cayetana Chávezen berezko alaba zen, Tomás Urrea, orduan Sinaloako bizilaguna, baina jatorria eta jabetza nagusiak Alamos (Sonora) hirian zeuden. Jaiotzean, García Nona María Rebeca Chávez bezala bataiatu zuten, hasieran ez baitzuten Tomas Urrearen alabatzat aitortu.

Teresak bere haurtzaroaren zati handi bat Aquihuiquichi (Sonora) herrian igaro zuen, bere amaren eta izeko baten konpainian, Cábora inguruetan, non bere aita eta emaztea bizitzera joan ziren 1880an.

Botere miragarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1888an, 14 urte zituela, bere ama hil zitzaion, eta bere aitaren babesa bilatuz Cáborara joan zen bere bila, Tomás Urreak gogo onez hartu zuen, eta, gainera, legez bere alabatzat aitortu zuen. Une horretatik aurrera, haren izena Teresa Urrea izan zen. Bi urte beranduago, 1890ean, bere bizitzan eta batez ere santutasunaren ospean inflexio puntu bat izango zen gertaera gertatu zen, eraso kataleptiko bat jasan zuen, egoera horretan hamalau egunez egon zen, hil zelakoan, bere Aitak bere hileta prestatu zuen, eta beilatuta izaten zegoenean bere baitara etorri zen, bere "berpizkundearen" berriak harridura eragin zuen eta berehala zabaldu zen inguruko eskualdean zehar, bai Sonoran bai Chihuahuan. Laster hasi zen profeziaren eta estasiaren dohainak erakusten, kazetari mexikar eta amerikarrak elkarrizketatzera etorri ziren, eta garai hartako egunkarien bidez, hala nola "El Monitor" eta "El Tiempo", bere ospea Cábora herri txikitik haratago zabaldu eta laster hasi ziren Sonoratik, Sinaloatik eta Chihuahuatik ehunka erromes iristen. Bere ospea bereziki hazten ari zen Yaqui eta Mayo indigenen artean eta mendiko biztanle askoren artean, bereziki ezaguna zen ustezko sendabide miragarriengatik, baina baita talde zapalduen aurkako injustiziaren aurkako maiz egindako hitzaldiengatik ere, gertaera honek laster piztu zuen Porfirio Diazen gobernuaren susmoak, eta baita zapalkuntza ofiziala sentitu zuten taldeen arteko sinpatiak ere.

Altxamenduak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Teresa Urrearen eragina erabakigarria izan zen gutxienez bi matxinadarentzat, lehenengoa Tomochiko (Chihuahuarena) biztanleena, 1890ean bertako biztanleetako baten gaixotasun hilgarriaren sendabide bila joan zirenak, baina, konbentzituta itzuli ziren, makume gaztearen santutasunari eta bere postulatuen justiziari buruz. Tomochitecoen buruzagiak, Cruz Chávez, berarekin harremana izango zuen 1891. urtean Tomochiko Matxinada zapaldu zuen armadak hil zuen arte. Urtebete beranduago, 1892an, mayo indioak izan ziren gobernuaren aurka matxinatu zirenak, eta haien inspirazioari buruzko zalantzarako tarterik ez uzteko, euren gudu-oihua Viva la Santa de Cábora! izan zen.

Erbestea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hori ikusita, Porfirio Diazen gobernuak matxinaden eragilea zela leporatu zion formalki eta aitarekin batera atxilotu zituen, baina aitaren gizarte maila kontuan hartuta eta jarraitzaileengandik urruntzeko beharra ikusita, Estatu Batuetara erbesteratu zuten, Nogalesetik (Arizona), non 1906an hil zen arte egon zen Clifton herrian.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]