Betun (hidrokarburo)

Artikulu hau hidrokarburoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Betun.

Betuna (latinezko bitūmen ) oso likatsua (giro-tenperaturan), beltza, itsaskorra eta karbono disulfuroan disolbagarriak diren likido organikoz osatutako nahastea da, hidrokarburo aromatiko poliziklikoz osatua dagoena batez ere. Naturala edo artifiziala izan liteke.

Betun artifiziala petrolio iraztegietako azpiproduktua da, petrolioaren distilazio frakzionatuaren hondarrak dira. Frakziorik pisutsuena eta irakite-punturik altuena duena da. Ez da asfalto (betun eta beste mineraleen nahasketa) edo galipotarekin (material karbonosoen distilaziotik sortua eta kimikoki desberdina) nahastu behar.

Betunik gehienek sufrea, metal astunak (nikela, banadioa, beruna, kromoa, merkurioa) eta elementu toxikoak (artsenikoa, selenioa) dituzte.

Jatorria

Betun naturalak antzinako alga mikroskopiko eta garai hartako beste bizidun batzuen hondakinen pilaketetan du jatorria. Izakin hauek hil eta bizi ziren lakuaren hondoan pilatu ziren hondakinak, bero eta presioaren ondorioz betun, kerogeno eta petroleo bezalako elementuetan bilakatuz.

Erabilpenak

Erabilpenik garrantzitsuena errepideetako bidezoruetako lokailu bezala du.

Eraikuntza

• Errepideetako bidezoruetan zoladuretako lokailua.

Industria

• Zatoen barrukaldea irazgaizteko.
• Barkuak irazgaizteko.

Betunaren alternatibak

Betuna, petroliotik ez ezik, beste elementu batzuetatik ere lor liteke:

• Azukrea, arroza, artoa, patata eta melazatik moduko landareetatik.
• Motoreetako olio erabiliaren distilazio frakzionatutik.

Ikus, gainera

• Petrolioaren eratorri