Katakana

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
書.svg
Orri honetako testu zati batzuk japoniar idazkerarekin idatzita daude.
Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galdera
ikurrak ikusiko dituzu kanji edo kana karaktereen ordez.

Katakana (片仮名) silabario bat da, hiragana eta kanji-rekin batera berezko japoniar idazkera-sistema osatzen duena. Batzuetan rōmaji edo latindar alfabetorako transkribapena ere erabiltzen dute. Hiragana eta katakana kana-sistemak dira, eta ez dute kontzepturik (kanji bezala) irudikatzen, soinuak baizik. Kana bakoitzak bokal bat (ア,a), kontsonante bat + bokal bat (カ, ka) edo sudurkaria (ン, n) irudikatzen du.

Japoniar testu arruntetan hiru sistemak daude nahastuta. Katakana beste hizkuntzetatik hartutako hitzak transkribatzeko erabiltzen dute (egun ingelesetik batez ere), onomatopeiak irudikatzeko eta hitzei nabarmentzeko (euskaraz hizki etzanen eta komatxoen modura). Testu zientifikoetan animali, landare eta mineral izenak idazteko ere katakana erabiltzen dute.

Oinarrizko katakana karaktereak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

ア a イ i ウ u エ e オ o
カ ka キ ki ク ku ケ ke コ ko
サ sa シ shi ス su セ se ソ so
タ ta チ chi ツ tsu テ te ト to
ナ na ニ ni ヌ nu ネ ne ノ no
ハ ha ヒ hi フ fu ヘ he ホ ho
マ ma ミ mi ム mu メ me モ mo
ヤ ya ユ yu ヨ yo
ラ ra リ ri ル ru レ re ロ ro
わ wa ヰ wi ヱ we を wo
ン n

Gorrian karaktere zaharkituak.

Ahoskerari buruzko oharra: Letra guztiak euskaraz bezalatsu ahoskatzen dira hauexek izan ezik:

  • h: hasperenduna da, lapurteraz edo ingelesez bezala.
  • r: beti leuna, ostiRala hitzean bezala, inoiz ez gogorra baRRe hitzean bezala, ezta hitzaren hasieran ere.
  • w: ingelesezko w bezala.
  • j: ingelesezko j bezala.
  • y: euskara batuko Jada bezala.
  • fu: fu eta hu artean ahoskatzen da.
  • ch: tx ahoskatzen da
  • sh: euskarazko x bezala, ixo hitzean bezala
  • ha, he, wo: Partikulak direnean, wa, e eta o ahoskatzen dira.

Nigori-ren bidez soinu berrien eraketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Japonieraz nigori izeneko azentu diakritikoa existitzen da, eta kontsonante ozenak edo ezpuruak (G, Z, D eta B kasuak) eta P erdi ezpurua eratzeko erabiltzen da.

Kontsonante ozenak eratzeko (゛) dakuten-a (濁点) erabiltzen da eta P soinua eratzeko (゜) handakuten-a (半濁点) erabiltzen da, biak karakterearen goi-eskuineko aldean jartzen direnak.

ガ ga ギ gi グ gu ゲ ge ゴ go
ザ za ジ ji ズ zu ゼ ze ゾ zo
ダ da ヂ ji ヅ zu デ de ド do
バ ba ビ bi ブ bu ベ be ボ bo
パ pa ピ pi プ pu ペ pe ポ po

Diptongoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beste alde batetik, silaba bat ya, yu edo yo-rekin elkartzen denean, diptongoak eratu daitezke. Kasu honetan bigarren kana (ya, yu edo yo) ohituraz baino txikiagoak idazten dira.

キャ kya キュ kyu キョ kyo
シャ sha シュ shu ショ sho
チャ cha チュ chu チョ cho
ニャ nya ニュ nyu ニョ nyo
ヒャ hya ヒュ hyu ヒョ hyo
ミャ mya ミュ myu ミョ myo
リャ rya リュ ryu リョ ryo
ギャ gya ギュ gyu ギョ gyo
ジャ ja ジュ ju ジョ jo
ビャ bya ビュ byu ビョ byo
ピャ pya ピュ pyu ピョ pyo

Kontsonante bikoitzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kontsonante bikoitzak kontsonantearen aurrean tsu txikia (ッ) idatziz eratzen dira. Hiraganan k, s, t eta p kontsonanteak baino ez dira bikoizten, baina katakana beste hizkuntzetatik hartutako hitzak idazteko erabiltzen denez beste kontsonanteak ere bikoizten dira. Adibideak: ペット (petto, ingelesetik pet, maskota), カッパ (kappa, gaztelaniatik capa, kapa), ベッド (beddo, ingelesetik bed, ohe), バッグ (baggu, ingelesetik bag, poltsa). Ahoskera hauxe da: pet-to, kap-pa, bed-do, bag-gu, hots, kontsonantea bitan ahoskatzen da. M eta n kontsonante sudurkariak ン aurrean jarriz bikoizten dira. Adibidea: ナンバー (nambaa, ingelesetik number, zenbaki).

Bokal luzeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Katakanan bokal luzeak ー marratxo luzearen bidez irudikatzen dira. Adibideak:ミスター (misutaa, ingelesetik, "mister") eta スーパーマーケット (suupaamaaketto, ingelesetik supermarket, supermerkatu)

Jatorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Katakana man'yōgana-tik (japonierazko fonemak irudikatzen zituzten txinatar karaktereak) hiragana baino lau mende beranduago sortu zen takigrafia modura. Beheko taulak kana bakoitzaren jatorria adierazten du: Gorriz dagoena kana bihurtu zen.

Katakana origine.svg

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Katakana Aldatu lotura Wikidatan