Gaztelania

Wikipedia(e)tik

Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Espainiera, Gaztelania
Español, Castellano
Non mintzatzen den: Argentina, Bolivia, Txile, Kolonbia, Costa Rica, Kuba, Dominikar Errepublika, Ekuador, Ekuatore Ginea, Espainia, Guatemala, Honduras, Mexiko, Nikaragua, Panama, Paraguai, Peru, Puerto Rico, Salbador, Uruguai, Venezuela talde esanguratsuak non: Andorra, Aruba, Belize, Brasil, Kanada, Gibraltar, Israel, Maroko, Holandar Antillak, Trinidad eta Tobago, Ameriketako Estatu Batuak, Filipinak 
Eskualdea: Europako gune batzuk, Ertamerika eta Hego Amerikako gehiengoa, Ipar Amerikako gune batzuk eta karibea; baita immigrante taldeak kontinente guztietan
Guztira hiztunak: 410 milioi, hauetatik 390 milioik ama-hizkuntza bezala 
Rankina: 2
Hizkuntza familia: Indo-Europarra
 Italikoa
  Erromantzea
   Iberiarra
    Espainiera, Gaztelania 
Estatus ofiziala
Hizkuntza ofiziala: Argentina, Bolivia, Txile, Kolonbia, Costa Rica, Kuba, Dominikar Errepublika, Ekuador, Mendebaldeko Sahara, Ekuatore Ginea, Espainia, Guatemala, Honduras, Mexiko, Mexiko Berria (AEB), Nikaragua, Panama, Paraguai, Peru, Puerto Rico, El Salvador, Uruguai, Venezuela
Araugilea: Asociacion de Academias de la Lengua Española (Real Academia Española)
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1: es
ISO 639-2: spa
ISO 639-3: spa 
Gaztelania hitz egiten den lurraldeak.
 
Oharra: baliteke orri honek NAF fonetika ikurrak edukitzea Unicoden.

Gaztelania edo espainiera hizkuntza erromantze bat da, iberiar taldekoa. Erdi Aroko Gaztelako Erresuman sortu zen, latin arruntak euskararekin izandako ukipen-egoeraren ondorioz. Horrela bada, espainierak euskararen hainbat ezaugarri fonetiko bereganatu ditu (bost bokaleko sistema, hasierako "f"-a galtzea...).

Munduan 360 milioi pertsonak ama-hizkuntza dute. Espainia eta Amerika Latinarraren ia estatu guztietan hizkuntza ofiziala da. Ama-hizkuntza moduan munduko bigarren hizkuntza erabiliena da, txineraren atzetik. Bigarren hizkuntzatzat dutenak kontuan hartuz (430 milioi pertsona), munduko laugarren hizkuntza da; txinera, ingelesa eta hindiaren atzetik.

Eduki-taula

[aldatu] Gaztelerazko lurraldea

Alfabetikoki sailkatuta Ama-hizkuntza dutenen hiztun-kopuruaren arabera sailkatuta
  1. Alemania (410,000)
  2. Ameriketako Estatu Batuak (41,000,000)
  3. Andorra (40,000)
  4. Argentina (41,248,000)
  5. Australia (150,000)
  6. Belize (130,000)
  7. Bolivia (7,010,000)
  8. Brasil (19,700,000)
  9. Canada (272,000)
  10. Costa Rica (4,220,000)
  11. Dominikar Errepublika (8,850,000)
  12. Ekuador (10,946,000)
  13. Ekuatore Ginea (447,000)
  14. El Salvador (6,859,000)
  15. Erresuma Batua (900,000)
  16. Errumania (7,000)
  17. Errusia (1,200,000)
  18. Espainia (44,400,000 )
  19. Filipinak (2.658)
  20. Finlandia (17,200)
  21. Frantzia (2,100,000)
  22. Guatemala (8,163,000)
  23. Guyana (198,000)
  24. Haiti (1,650,000)
  25. Hego Korea (90,000)
  26. Honduras (7,267,000)
  27. Israel (160,000)
  28. Italia (455,000)
  29. Japonia (500,000)
  30. Kolonbia (45,600,000)
  31. Kuba (11,285,000)
  32. Libano (2,300)
  33. Maroko (86,000)
  34. Mendebaldeko Sahara (341,000)
  35. Mexiko (106,255,000)
  36. Nikaragua (5,503,000)
  37. Panama (3,108,000)
  38. Paraguai (4,737,000)
  39. Peru (26,152,265)
  40. Puerto Rico (4,017,000)
  41. Suedia (39,700)
  42. Turkia (29,500)
  43. Txile (15,795,000)
  44. Txina (250,000)
  45. Uruguai (3,442,000)
  46. Venezuela (26,021,000)
  1. Mexiko (106,255,000)
  2. Kolonbia (45,600,000)
  3. Espainia (44,400,000)
  4. Argentina (41,248,000)
  5. Ameriketako Estatu Batuak (41,000,000)
  6. Peru (26,152,265)
  7. Venezuela (26,021,000)
  8. Brasil (19,700,000)
  9. Txile (15,795,000)
  10. Kuba (11,285,000)
  11. Ekuador (10,946,000)
  12. Dominikar Errepublika (8,850,000)
  13. Guatemala (8,163,000)
  14. Honduras (7,267,000)
  15. Bolivia (7,010,000)
  16. El Salvador (6,859,000)
  17. Nikaragua (5,503,000)
  18. Paraguai (4,737,000)
  19. Costa Rica (4,220,000)
  20. Puerto Rico (4,017,000)
  21. Uruguai (3,442,000)
  22. Panama (3,108,000)
  23. Filipinak (2.658)
  24. Frantzia (2,100,000)
  25. Haiti (1,650,000)
  26. Errusia (1,200,000)
  27. Erresuma Batua (900,000)
  28. Japonia (500,000)
  29. Italia (455,000)
  30. Ekuatore Ginea (447,000)
  31. Alemania (410,000)
  32. Mendebaldeko Sahara (341,000)
  33. Kanada (272,000)
  34. Txina (250,000)
  35. Guyana (198,000)
  36. Israel (160,000)
  37. Australia (150,000)
  38. Belize (130,000)
  39. Hego Korea (90,000)
  40. Maroko (86,000)
  41. Andorra (40,000)
  42. Suedia (39,700)
  43. Turkia (29,500)
  44. Finlandia (17,200)
  45. Errumania (7,000)
  46. Libano (2,300)

[aldatu] Hiztegi laburra

  • derecha: eskuin
  • izquierda: ezker
  • abajo: behera
  • piedra: harri
  • bien: ongi
  • mal: gaizki
  • al lado: ondoan
  • hola: kaixo
  • buenos días: egun on
  • buenas tardes: arratsalde on
  • buenas noches: gabon
  • adiós: agur
  • saludar: agurtu
  • despedirse: agurtu
  • ¡hasta la vista!: hurren arte!
  • ¡hasta luego!: gero arte!
  • por favor: mesedez, arren
  • ¿qué tal?: zer moduz?
  • bien, ¿y tú?: ongi/ondo, eta zu?
  • lo siento, perdón: barkatu
  • ¿qué hora es?: zer ordu da?
  • eres muy guapo/guapa: oso polita zara
  • muchas gracias: eskerrik asko
  • de nada: ez horregatik
  • te quiero: maite zaitut
  • feliz: pozik
  • triste: goibel
  • enfadado/a: haserre
  • aburrido/a: aspertuta
  • sí: bai
  • no: ez
  • no entiendo: ez dut ulertzen
  • no fumar: ez erre
  • agujero: zulo
  • caserío: baserri
  • ratoncillo: sagutxo
  • perro: zakur
  • gato: katu
  • pan: ogi
  • panadería: okindegi
  • comida: janari
  • desayuno: gosari
  • almuerzo: bazkari
  • cena: afari
  • calle: kale
  • fiesta: jai
  • juerga: parranda
  • boina: txapel
  • felicidades: zorionak
  • amigo/amiga: lagun
  • madre: ama
  • padre: aita
  • padres: gurasoak
  • abuelo: aitona
  • abuela: amona
  • hijo: seme
  • hija: alaba
  • hermano: anaia edo neba
  • hermana: arreba edo ahizpa
  • casa: etxe
  • dinero: diru
  • deporte: kirol
  • nuevo: berri
  • viejo: zahar
  • nombre: izen
  • apellido: deitura
  • pueblo: herri
  • ciudad: hiri
  • monte: mendi
  • llanada: lautada
  • valle: haran
  • mar: itsaso
  • río: ibai
  • sol: eguzki
  • nube: hodei
  • viento: haize
  • cielo: zeru
  • estrella: izar
  • marte: marte
  • venus: artizar
  • luna: ilargi
  • lluvia: euri
  • nieve: elur
  • granizo: txingor
  • flor: lore

[aldatu] Historia

Europako hego-mendebaldeko hizkuntzen garapena, tartean gaztelaniarena, erakusten duen mapa kronologikoa.

Gaztelania Erdi Aroan Kantabria aldean hitz egiten zen latinaren aldaera izan zen. Beste hizkuntza batuen eragina jaso zuen, batik bat arabierarena, baina bisigodoen alemanierarena, edo aurreko sustrai iberiarrena ere bai. Euskarak ere eragina izan zezakeen (b eta v-ren arteko nahasketa, hasierako f-ren galera...), baina gaia hau finkatzeke dago.

Errekonkistaren garaian, Iberiar Penintsulan zehar hedatu zen Gaztelako Erresuma bera hedatu ahala. XVI. mendetik aurrera Espainiar Inperioa Ameriketara eta Asiara hedatzean, gaztelania ere zabaldu zen. Hastapenean bertako hizkuntzak errespetatu bazieren ere, XVIII. mendetik aurrera gaztelaniaren erabilpena inposatuz joan zen. XIX. mendean Ameriketako herrialdeek independentzia lortu zutenean, elite berriek gaztelania areago zabaldu zuten nazioaren batasuna indartzearren.

Gaztelaniaren lehenengo gramatika 1492ko da, Antonio de Nebrijak idatzia, Europako hizkuntza moderno baterako egin zen lehena. Hizkuntzaren Akademia 1713an sortu zen "gaztelaniaren hitzak eta esapideak erarik zuzenenean, dotorenean eta garbienean finkatzeko".

Egungo egoerari dagokionez, gaztelania 21 herrialdetan da hizkuntza ofiziala hiru kontinentetan (Europan Espainian, Afrikan Ginea Ekuatorialen eta gainerakoak Amerikan). Mundu osoan 329 milioi lagun mintzatzen dira gaztelaniaz ama hizkuntza gisa.

[aldatu] Ikus, gainera

[aldatu] Kanpo loturak

Commons-logo.svg
 Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Gaztelania
Wikipedia
 Hizkuntza honek bere Wikipedia du.
Bisita ezazu.


Europako bandera Europar Batasuneko hizkuntza ofizialak Europako bandera

Alemana • Bulgariera • Daniera • Errumaniera • Eslovakiera • Esloveniera • Estoniera • Finlandiera • Frantsesa • Gaelera • Gaztelania • Greziera • Hungariera • Ingelesa • Italiera • Letoniera • Lituaniera • Maltera • Nederlandera • Poloniera • Portugesa • Suediera • Txekiera

Iturria: EB webgune ofiziala


Erromantze hizkuntzak

Aragoiera · Arumaniera · Asturleonera (Asturiera, Extremadurera, Leonera, Mirandera, Montañera) · Borgoinera · Emiliano-romagnoloa · Erromantxera · Errumaniera (Moldaviera, Valakiera) · Franche-Comtera · Frankoprovenzera · Frantsesa · Friuliera · Galiziera (Eonaviera, Fala) · Galoa · Gaztelania (Kaloa, Latinoamerikar gaztelania) · Istriotera · Istro-Errumaniera · Italiera · Katalana (Algerera, Balearrera, Valentziera) · Korsikera (Gallurera) · Ladinera · Ladinoa · Liguriera (Genovera, Monakoera) · Lonbardiera · Lorrenera · Megleno-Errumaniera · Napoliera · Normandiera (Jèrriais, Dgèrnésiais) · Okzitaniera (Gaskoiera) · Piemontera · Pikardiera · Poitevin · Portugalera (Afrikar portugalera, Brasildar portugalera) · Sardiniera (Campidanera, Logudorera, Sassariera) · Siziliera · Valoiera · Veneziera · Xanpainera

"http://eu.wikipedia.org/wiki/Gaztelania"(e)tik eskuratuta
Beste hizkuntzak