Akebia quinata

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Akebia quinata
Akebia quinata02.jpg
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaPlantae
OrdenaRanunculales
FamiliaLardizabalaceae
GeneroaAkebia
Espeziea Akebia quinata
Decne.
Datu orokorrak
Iturria Akebiae Caulis Itzuli

Akebia bost-hostoduna (Akebia quinata) Lardizabalaceae familiako landare igokaria da, apaingarri gisa sarri landatua, hosto bereziak eta lore more ikusgarriak baititu. Jatorriz Asia ekialdeko baso epeletakoa da: Japonia (Honshu), Txina (Hubeiraino) eta Korea.

Fruituak, kolore ezberdinekoak barietatearen arabera (zuritik ubel-urdinera), irail-urrian heltzen dira. Mamia goiza eta gelatinatsua da, eta fruituaren pisuaren %17-40 bitartekoa da[1]. Mesokarpo, mikatza, egosita jan daiteke.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Akebia izena japonierazko izenetik dator, akebi (アケビ)[2].

Quinata hitzak "bost zati tan" esan nahi du, segur asko hostoen itxuragatik[2].

Txineraz izena hau da: 木通 – mù tōng (Pinyin) edo mu tung (Wade-Giles) – "egurren zeharkatzailea". Batzuetan ere hobe La ezagutzen da: 通草 – tōng cǎo (Pinyin) edo tung tsao (Wade-Giles) – "belar zeharkatzailea".

Etxekotzea eta merkaturatzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Akebiaren fruituak betidanik jaso izan dira (baita ere japoniar tximuek neguan[3]), mamia jateko eta sendagaitzat erabiltzeko[1], batez ere txinatar medikuntzan: diuretikoa, odolaren zirkulazioa hobetzeko, detoxikazioa eta minbizi aurkakoa[4].

Etxekotzea, landatutako fruitu-landare gisa, Txinan hasi zen 1950ko hamarkadan, basa barietateak jasotzean. Japonia iparraldean XXI. mende hasieran hasi zen. Txinatarrak aurrera doaz landatutako fruituak merkaturatzeko asmoarekin. Helburua da fruitu handiagoa lortzea[1], mamiagatik eta kolore urdinagatik saldua. Berez ireki baino aste bat lehenago biltzen dira[1].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d (Ingelesez)  Li, Li; Yao, Xiaohong; Zhong, Caihong; Chen, Xuzhong (2010-01-01) «Akebia: A Potential New Fruit Crop in China» HortScience: 4–10 ISSN 0018-5345 .
  2. a b Gledhill, David (2008). "The Names of Plants". Cambridge University Press. ISBN 9780521866453 (hardback), ISBN 9780521685535 (paperback). pp 40, 324
  3. (Ingelesez)  Iwamoto, Toshitaka (1982) «Food and nutritional condition of free ranging Japanese monkeys on Koshima Islet during winter» Primates: 153–170 doi:10.1007/BF02381158 ISSN 0032-8332 .
  4.   Zhongyan, Wang; Caihong, Zhong; Fanwen, Bu; Difei, Peng (2005-01-01) «Akebia - a valuable wild fruit under domestication» AGRICULTURAL SCIENCE & TECHNOLOGY .
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Akebia quinata Aldatu lotura Wikidatan