Bartleby eskribatzailea

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Bartleby eskribatzailea
Putnam's Monthly- vol 2, November 1853, no. XI.png
Putnam's Monthly aldizkariaren azala.
Datuak
Egilea Herman Melville
Argitaratze-data 1853
Generoa Eleberria
Jatorrizko izenburua Bartleby the Scrivener: A Story of Wall Street
Argitaratzailea The Piazza Tales liburuan
euskaraz Erein
Herrialdea Ameriketako Estatu Batuak
Bilduma Bartleby
Orrialdeak 74
Euskaraz
Izenburua Bartleby eskribatzailea
Itzultzailea Juan Garzia Garmendia

Bartleby eskribatzailea (inglesez: Bartleby the Scrivener: A Story of Wall Street) Herman Melville idazle estatubatuarraren liburu ezaguna da. Eleberri labur hau, 1853an plazaratua, Melvilleren lan onenetariko bat bezala onartua izan da. Juan Garzia Garmendiak euskaratu zuen 1991an, Bartleby, izkribatzailea bezala; 2016ko edizioan Bartleby eskribatzailea izenburuaz plazaratu zuen.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bartleby eskribatzailea bi ataletan argitaratu zen Putnam's Magazine aldizkarian, 1853an. Une hartan anonimo bezala agertu zen. 1856an, aldaketa txiki batzuekin, Melvillek The Piazza Tales liburuan jaso zuen. Liburu berean beste narrazio hauek bildu zituen: «The Piazza», «Benito Cereno», «The Lightning Rod Man», «The Encantadas» eta «The Bell Tower». Bartlebyren historia beste lanetan inspiratua dago: Ralph Waldo Emerson lan batetez eta Emersonen The Trascendentalist narrazioan. Hasiera batean narrazio honek ez zuen arrakasta handia izan baina, denboraren poderioz, bere garrantzia onartua izan da.

Argumentua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bartleby historia narratzen du baina hirugarren pertsonaz, Wall Streeten (New York) bere bulegoa duen abokatu baten ikuspuntutik. Abokatu horrek oso lan lasaia eramaten du eta bulegoan hiru langile ditu; hauek dira haien izengoitiak: Turkey («Indiolarra»), Nippers («Krisketa») eta Ginger Nut («Jengibrezko bizkotxo»). Turkey eta Nippers eskribatzaileak dira eta Ginger Nut hamabi urteko enkarguen mutila da. Laugarren langile bat behar du bulegoko lana aurrera eramateko eta hirugarren eskribatzailea kontratatzea erabaki zuen. Horretarako prentsan iragarki bat jarri zuen eta lanposturako Bartleby aurkeztu zen. Momentuan kontratatu zuen. Hau da Bartlebyren deskribapena: «gizon gazte geldi bat agertu zen», «bere zurbilean txukun, erruki emateko moduko prestu itxuraz, erremdio gabe desanparatua!»[1]

Abokatu/narratzaileak leiho ondoko postu batean kokatzen du. Hasieran, Bartleby oso langile ona bezala ikusten zaio baina abokatuak dokumentu bat aztertzeko eskatzen dionean Bartleby erantzuten du: «Aukeran nahiago ez»[2] (jatorriz I would prefer not to) eta eskatutakoa ez du egiten. Hortik aurrera, nahiz eta ohizko lanak ondo egiten jarraitu, abokatuak zerbait eskatzen dionean bere erantzuna beti bera da: «Aukeran nahiago ez». Un ebatean Bartlebyk gehiago ez idaztea erabaki zuen eta, ondorioz, kaleratua izan zen. Baina berak bulegotik alde egitea ez du onartzen.

Indarrez kaleratu ezin duenez, azkenik abokatuak bulegoak beste nonbaitera eramate erabaki zuen. Bartleby, bitartean, betiko tokian gelditu zen eta horrek etxetiar berrien haserrea piztu zuen baina izkribatzailea ez zuen alde egiten. Azkenean, Bartleby, arlote akuzaziopean, atxilotua eta espetxeratua izan zen. Han gosez hiltzen utziko zuen bere burua.

Narrazioaren amaieran, abokatuak zera zioen: «handik hilabete batzuetara belarrietara zitzaidan zurrumurru izpi bat», «Bartleby Washington/eko Gutun Noragabetuen [3] Bulegoko behe mailako enplegatu izan zela, gero bapatena handik kendu zutena» [4]. Egindako lan horren ondorioz izan zitekeen Bartlebyren jarrera arraroa.

The Toms, Lower Manhattango espetxea. Eleberrian hemen espetxeratu zuten Bartleby.

Eragina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eleberri labur hau existentzialismoaren eta absurdoren literatura]]ren aintzindari bezala ikusia izan da. Jorge Luis Borgesek, esaterako, eleberri honek Franz Kafkaren liburuen aurreratzen dituela idatzi zuen. Dena dela, ez dirudi Metamorfosia liburuaren egileak beste narrazio hau ezagutu zuenik. Liburuak beste idazle askoren gainean eragina izan du: Samuel Beckett, Witold Gombrowicz, Albert Camus...

Edizioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Melville, 23.or.
  2. Melville, 25.or.
  3. literalki «gutun hilak»
  4. Melville, 73.or.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]