Errauskine

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu

Marierrauskin, Errauskine izenaz ere ezaguna, Europan zehar ezaguna den ipuin bat da, eta ahozko tradizioan ez ezik idatzizko bertsioetan ere hainbat aldaera izan ditu. Historian zehar bertsio ezberdinak idatzi dira, baina ezagunenak Charles Perrault-en eta Grimm anaien obrak dira. Dena dela, Marierrauskineren lehen bertsioa Giambattista Basile napolitanoak argitaratu zuen 1636. urtean.

Marierrauskin
Marierrauskin
Marierrauskin eta bere ahizpak.
Argitalpena
Lehen agerpena 1636an
Sortzailea Giambattista Basile
Datu biografikoak
Herrialdea Napoli

Ipuinaren laburpena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bazen behin gizon adeitsu bat alaba bat zuena, goxoa eta onbera, haren emaztea zena gogorarazten zioten ezaugarriak. Emakume harro eta zeken batekin ezkondu zen bigarrenez, oso antzekoak ziren bi alaba harroren ama.

Ezkontza ospatuta, amaordeak, neskaren ezaugarri onak ikusita, etxeko lan gogor eta umilenak agindu zizkion. Bere alabek gela dotoreak zituzten bitartean, neskame gazteak lastategian egiten zuen lo.

Zorigaiztokoak dena jasaten zuen pazientzia handiz; ez zen ezta bere aitari kexu egiteko gai ere, eta hura ez zen ezertaz ohartzen, emazte larderiatsu eta mespretxatzaileak menderatuta baitzuen.

Egunak joan eta egunak etorri, lan asko egin ondoren, nekatuta eta umiliatuta, tximiniaren txokoan babesten zen, sugarren berotan eta errautsetatik hurbil eserita; horregatik jarri zioten izen hau: Errauskine.

Goiz batean, erregearen semeak dantzaldi bat iragarri zuen eta bere erresumako neska gazte guztiak gonbidatu zituen.

Hona hemen bi ahizpak soinekoak, ileordeak eta pitxiak aukeratzen jaiko ederrena izateko eta horrela printze lerdenarekin ezkontzeko aukera edukitzeko. Kezkatiena Errauskine zen; ohiko etxeko lanak egiteaz gain, ahizpak probatzen zituzten arropak garbitu, josi eta lisatu behar izaten zituen.

Azkenean heldu zen desiratutako jauregiko dantzaldia. Zoritxarreko Errauskinek bi ahizpa dotoreak agurtu zituen. Bakarrik geratu bezain laster, negar batean jarri zen etxeko errautsen ondoan.

Aita aldeko maitagarriak, hain goibel ikusita eta dantzaldira joateko haren nahia ezagututa, baratzetik kalabazarik handiena ekartzeko agindu zion. Neskatilaren harridurarako, maitagarriaren makilatxo magikoak karroza zoragarri bihurtu zuen barazkia. Magia berarekin, lastategiko arratoiak eta saguak karroza bitxi haren zaldi eta lekaio bihurtu zituen.

Ukitu magiko zehatzekin, maitagarriak urrezko zetazko soineko zoragarri bihurtu zituen neskatilaren arropa zaharrak. Kristalezko zapata distiratsuak jarri zizkion, gaueko hamabiak baino lehen dantzaldia uzteko gomendatuta. Ez bazuen betetzen, sorginkeria desagertu egingo zen eta karroza kalabaza eta zaldiak arratoi bihurtuko ziren.

Jauregira heldu bezain laster, gazte ezezagun bat dantzaldira heldu berri zela esan zioten printzeari. Egongela handia zeharkatzean, bertako guztiak mututu egin ziren iritsi berriaren aparteko edertasuna mirestean.

Hura ikustean, printzea neskatilarekin maitemindu zen; gau guztia egon zen harekin dantzan. Inork ez zuen neska ederra ezagutu, ez amaordeak, ezta bi ahizpa jeloskorrek ere, harengana hurbiltzen saiatzen baziren ere.

Ohartu gabe, orduak joan eta hamabietako kanpaiek jo zuten. Errauskinek korrika egin zuen alde, presarekin eskaileretan kristalezko zapata bat galdu zuen eta printzeak, ihes azkarrak txundituta, jaso zuen. Errauskine nekatuta eta ohiko arropekin jantzita heldu zen etxera, baina kristalezko zapata bat zeukan berarekin.

Printzeak jauregiko guardiari galdetu zion ea ikusi zuen printzesa bat irteten. Handik arropa pobreekin jantzitako neskatila bat baino ez zela irten erantzun zion.

Erregearen semeak, tronpeta soinuz, dantzaldiaren gauean aurkitutako kristalezko zapatari egokitzen zitzaion oina zeukan neskarekin ezkonduko zela iragartzen zuen ediktu bat argitaratu zuen.

Erresumako neska gazte guztiek zapata probatu zuten, printzeak aukeratua izateko itxaropenarekin. Bi ahizpen etxera heldu zenean, biak saiatu ziren ahalegin handiz oina zapata distiratsuan sartzen; dena alferrikakoa izan zen. Errauskinek ea berak ere proba zezakeen galdetu zuen. Ahizpek iseka egiten zioten bitartean, kristalezko zapata bikain sartu zen bere oinean. Errauskinek zapataren bikotekidea erakutsi zien bertan zeuden guztiei. Une horretan maitagarria agertu zen eta makilatxo magikoarekin berriro bihurtu zituen Errauskineren arropa zaharrak soineko eder. Bertan zeudenak azkar konturatu ziren bera zela jauregiko dantzaldira joandako neskatila. Ahizpaordeek barkamena eskatu zioten emandako tratu txarrengatik. Errauskinek bihotzez barkatu zien.

Erregina bezala jantzita jauregira eraman zuten printzearekin topa zedin, eta printzeak ikusi zuenean, lehen aldiz baino are ederragoa iruditu zitzaion. Egun batzuk geroago ezkondu egin ziren. Oso zoriontsuak izan ziren eta hala bazan...

Bertsio desberdinen taula[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ipuinaren ezaugarriak Basile (1636) Perrault (1697) Grimm anaiak (1812-1857)
Protagonistaren deskribapena Ez Bai Bai
Ahizpaordeak Sei Bi Bi
Protagonistaren izen aldaketa Katu errauskine

(La Gata Cenicienta)

Marierrauskin

(Culocenizón)

Marierrauskin
Laguntza magikoa izaten du Datil zuhaitza Maitagarria Hurrondoa
Oinetakoa beirazkoa da Ez Bai Ez
Ezkontza ospatzen da Ez Bai Bai
Marierrauskinek printzearekin dantza egiten duen gaztelua.

Walt Disney-ren eragina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Walt Disney-k 1950. urtean sortu zuen istorioaren filma. 40ko hamarkadaren amaierarako, estudioak gerra garaian galduriko dirua berreskuratzea lortu zuen eta film berri gehiago ekoiztu zituen, besteak beste, Errauskine Walt Disneyren film gustokoena zena.

Marierrauskin Disney konpainiaren lehen printzesetako bat izan zen Edurnezuri eta Aurorarekin batera. Zalantzarik gabe oso ederra da, baina era berean, nahiko inozoa eta izaera eta ekimen gabekoa baita.

Marierrauskineren izena hainbat hizkuntzatan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaztelaniaz: Cenicienta: Errautsetatik hurbil lan egiten duena.

Euskaraz: Errauskine: Errauts hitzetik dator.

Katalanez: Ventafocs: Etxeko suari haizea ematen diona hura bizitzeko.

Frantsesez: Cendrillon: Izen hau lanak bukatuta errautsetatik hurbil atseden hartzen duen gazteari ematen zaio. (Frantsesez, errautsa: cendre).

Italieraz: Zezolla: gaztetasunean tratu txarrak jasan dituen pertsona.

Ingleses: Cinderella: Errautsetik hurbil dagoena.

Bitxikeriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

- Jules Massenetek opera bat konposatu zuen protagonista berarekin: Cendrillon. Baleterako bi bertsio daude, egile hauek eginak: S. Prokofiev eta Johann Strauss.

- Irudi ezagunenak Walt Disneyrenak dira, 1950ean marrazki bizidunekin egindako Errauskineren istorioaren produkziokoak.

- “Errauskine” hitza kirol-munduan ere erabiltzen da a priori hobeak diren talde edo jokalarien kontra lehiaketa batean parte hartzen duen talde edo jokalari bat izendatzeko.

- “Errauskine” kirol-txapelketa batean hasieran berarengandik espero zena baino askoz ere eta hobea dela erakusten duen talde edo jokalari bati ere esaten zaio. Egun, ustekabe ederra emandako jokalari edo talde deituko genioke.

Filmografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Roald Dahlen Errima Errebeldeak ipuinan Marierrauskinen bertsio berezi eta umoretsua dago.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Errauskine Aldatu lotura Wikidatan