Edukira joan

Gustavo Ochoa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Gustavo Ochoa

(2024)
Bizitza
JaiotzaLerin, 1959 (66/67 urte)
Herrialdea Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Hezkuntza
HeziketaZaragozako Unibertsitatea
Tesi zuzendariaMiguel Torres Iglesias
Doktorego ikaslea(k)Inmaculada Lizasoain
Hizkuntzakgaztelania
Jarduerak
Jarduerakunibertsitateko irakaslea eta matematikaria
Enplegatzailea(k)Nafarroako Unibertsitate Publikoa
Lan nabarmenak
KidetzaEspainiako Matematikako Errege Elkartea

Carlos Gustavo Ochoa Lezaun (Lerin, 1959) nafar matematikaria eta matematikaren dibulgatzailea da, Nafarroako Unibertsitate Publikoaren irakaslea da. Nafarroako Matematika Olinpiadaren antolatzailea da 1992tik.

Biografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gustavo Lerinen jaio zen 1959an. Gustavo Ochoa Zaragozako Unibertsitatean matematikan ikasi zuen, Sari Nagusia eskuratuz bertan 1981ean. Unibertsitate berean, aljebra espezialitatean, doktoretza egin zuen Miguel Torres Iglesiasen gainbegiratzeapean Los grupos de automorfismos de los anillos de Burnside de los grupos finitos hamiltonianos y diédricos taldeak izeneko tesiarekin.[1]

1989tik Nafarroako Unibertsitate Publikoan lan egin du.[2] 1999tik 2002ra, Matematika eta Informatika Sailaren zuzendaria izan da erakunde horretan,[3] Luis Miguel Ezkerro Marin ordezkatuz.

2011ko Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoretzarako hauteskundeetan, Julio Lafuente Lópezen alde egin zuen. 2011ko apirilean, bere berrautaketa ospatu zuen.[4]

Ikerketa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikertzaile gisa, hainbat talde eta proiektutan kolaboratu du, batez ere Talde Teoriaren eta Aljebraren Aplikazioen arloetan.

2018an, Humberto Bustince eta Daniel Paternain bezalako ikertzaileekin batera, "Choquet Integralaren Tarteko Baliodunaren Definizioa Permutazio Onargarrietan Oinarrituta" izeneko lana aurkeztu zuen Espainiako Adimen Artifizialeko Elkartearen XVIII. Konferentzian. Ikerketa honek permutazioen erabilera aztertzen du datuen ziurgabetasuna kudeatzen duten eredu matematikoak fintzeko.[5] Ondoren, 2021eko urtarrilean, ikerketa-ildo horri jarraitu zion orness kontzeptuari (edo disjuntzio-maila) buruzko artikulu bat argitaratuz, erabakiak hartzeko prozesuetan agregazio-funtzioen eta "OR" funtzio logikoen arteko antzekotasuna kuantifikatzeko ezinbesteko tresna baita.[6]

2021ean, Julio Lafuente López irakasle eta errektore ohiarekin batera kode eta kriptografiari buruzko eskuliburu bat argitaratu zuen.[7]

Dibulgazioa eta hezkuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere ibilbide osoan, Ochoak ikerketa akademikoa matematikaren ezagutaraztearekin uztartu ditu. Matematika ezagutarazteko bere lanaren barruan, egitura aljebraikoak aisialdiko elementuetan aplikatzeko interesa nabarmentzen da. 1988an, Rompecabezas y grupos artikulua argitaratu zuen Epsilon aldizkarian, non joko mekanikoen eta puzzleen ebazpena aztertu zuen taldeen teoria eta permutazioak erabiliz.[8]

Matematikaren Mundu Urtearen ospakizunen barruan, Ochoak paper garrantzitsua jokatu zuen kultura matematikoa erakunde mailan sustatzeko. 2002an, José Ramón Pascual Bonisekin batera, Año mundial de las matemáticas izeneko lan kolektiboa editatu zuen, Nafarroako Unibertsitate Publikoak argitaratua. Liburu honek akademiko ospetsuen ekarpenak biltzen dituelako nabarmentzen da, besteak beste, Javier Bergasa Liberalek, Pedro Burillo Lópezek Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektore ohia eta Claudi Alsina matematika dibulgatzaile eta matematikari ospetsuak idatzitako kapituluak.[9] Liburuak Matematika Nafarroan Matematikaren Mundu Urtearen harira, egindako jarduera sorta bat errepasatzen du.[10]

2003tik Matematika II ikasgaian Batxilergoko aholkulari gisa lan egin du (LOGSE eta geroago).[11]

2011ean, Diario de Noticiask argitaratutako artikulu batean, Ochoak, Manuel Sada, Edurne Pozueta eta Mariló Eraso Errorekin batera, adierazi zuen "ez dugu estandarra jaitsi behar, erakargarriagoak egin beharrean".[12]

Matematika hezkuntzarekiko duen konpromisoak eragin handia izan du baita ere, euskeraz irakaskuntza-materialen ekoizpenean. Beste egile batzuekin lankidetzan aritu da unibertsitate-mailako erreferentzia-testuak garatzen; adibide nagusia Elhuyar Fundazioak argitaratutako Oinarrizko aljebra liburuan egindako ekarpena da. Liburuaren egileak, Iñaki Zurutuzak, espresuki aitortzen du Ochoaren ekarpena, material akademikoak emanez eta testuliburuaren marko teorikoa aberastu zuten eztabaida teknikoetan parte hartuz.[13]

2021eko uztailean, Ochoak Nicolás Atanesek antolatutako Matematikaren Astearekin lankidetzan aritu zen benetako matematikari buruzko hitzaldi bat emanez.[14]

2021eko abenduaren 17an, Jakiunde hitzaldi-zikloan ¿Por qué matemáticas? izeneko hitzaldia eman zuen.[15]

2022ko otsailaren 25ean, Ochoak, laugarren Zinema eta matematikan esparruan, Alan Turingen biografia bat den The Imitation Game filma aurkeztu zuen.[16]

Nafarroako Matematika-Talentu Tailerrako antolatzaileetako bat da 2024ko urtarrilatik Juan Serrano de Rodrigo eta José Sebastián Ochotorenarekin batera.[17] 2025eko ekainean, lehen edizioko azken saioan, Jesús Javier Jiménez Ibáñezekin batera omendu zuten, Alhama de Corella BHIko irakaslearekin, Olinpiada Matematikoen antolaketan egindako ekarpenengatik.[18]

Lehiaketak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1992tik aurrera, Nafarroako Matematika Olinpiadaren antolatzailea da.[19]

2011n, 2011ko Espainiako Matematika Olinpiadaren antolaketan parte hartu zuen.[20][21] Ochoak esan zuen "munduko xake txapelketaren ondoren munduko lehiaketa intelektual garrantzitsuena da".[22]

2022an, Iberoamerikako Matematika Olinpiadako 6. problema Gustavok proposatu zuen.[23]

2024ko urtarrilaren 26an, 2024ko Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Biltzar Bienalan, Nafarroako Unibertsitate Publikoak Gustavo Ochoa omendu zuen bere ibilbide profesionalagatik.[24] Nicolás Atanesek sortutako ekitaldian Ramón Gonzalo García errektorea eta olinpiar ohi ospetsuak izan ziren, eta Elma Saiz ministroa eta María Chivite Nafarroako Gobernuko lehendakari bezalako pertsonen aitortza ere izan zen.[25] Saizek esan zuen:

Besarkada handi bat bidali nahi diot eta eskerrak eman nahi dizkiot Gustavo Ochoa irakasleari batxilergoko ikasleak Matematika Olinpiadako prestatzeko erakutsi duen dedikazioagatik.[26]

Obra

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ «BOE-A-1988-17980 Resolución de 29 de junio de 1988, de la Universidad de Zaragoza, por la que se nombra Catedrático de Escuela Universitaria a don Carlos Gustavo Ochoa Lezaun.» www.boe.es (kontsulta data: 2025-12-29).
  2. ↑ «BOE-A-1989-26244 Resolución de 25 de octubre de 1989, de la Universidad Pública de Navarra, por la que se nombra, en virtud de concurso de méritos, a don Carlos Gustavo Ochoa Lezaun Profesor titular de la Universidad Pública de Navarra, en el área de conocimiento de «Algebra».» www.boe.es (kontsulta data: 2025-12-29).
  3. ↑ «Carlos Gustavo Ochoa Lezaun» Universidad Pública de Navarra (kontsulta data: 2025-12-29).
  4. ↑ (Gaztelaniaz) olazarán, maría. (2011-04-15). «Lafuente revalida su victoria con un 57,9% de los votos y seguirá de rector de la UPNA» Diario de Noticias de Navarra (kontsulta data: 2026-01-04).
  5. ↑ Dallo, Daniel Paternain; Turullols, Laura de Miguel; Lezáun, Carlos Gustavo Ochoa; Iriso, Inmaculada Lizasoain; Sola, Humberto Bustince; Mesiar, Radko. (2018). «Una definición de la Integral de Choquet intervalo-valorada basada en permutaciones admisibles» XVIII Conferencia de la Asociación Española para la Inteligencia Artificial (CAEPIA 2018): avances en Inteligencia Artificial. 23-26 de octubre de 2018 Granada, España, 2018, ISBN 978-84-09-05643-9, págs. 410-414 (Asociación Española para la Inteligencia Artificial (AEPIA)): 410–414. ISBN 978-84-09-05643-9. (kontsulta data: 2025-12-29).
  6. ↑ (Ingelesez) Pérez-Fernández, Raúl; Ochoa, Gustavo; Montes, Susana; Díaz, Irene; Fernández, Javier; Paternain, Daniel; Bustince, Humberto. (2021). «Axiomatization and construction of orness measures for aggregation functions» International Journal of Intelligent Systems 36 (5): 2208–2228.  doi:10.1002/int.22376. ISSN 1098-111X. (kontsulta data: 2025-12-29).
  7. ↑ (Gaztelaniaz) Press, Europa. (2021-08-21). «El catedrático Julio Lafuente y el profesor Gustavo Ochoa, de la UPNA, autores de un manual sobre códigos y criptografía» www.europapress.es (kontsulta data: 2025-12-01).
  8. ↑ (Gaztelaniaz) Ochoa Lezáun, Carlos Gustavo. (1988). «Rompecabezas y grupos» Epsilon: Revista de la Sociedad Andaluza de Educación Matemática "Thales" (10): 33–44. ISSN 2340-714X. (kontsulta data: 2025-12-29).
  9. ↑ Bonis, José Ramón Pascual; Lezáun, Carlos Gustavo Ochoa. (2002). Año mundial de las matemáticas. Universidad Pública de Navarra = Nafarroako Unibertsitate Publikoa ISBN 978-84-95075-76-5. (kontsulta data: 2025-12-29).
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Suma: Revista sobre Enseñanza y Aprendizaje de las Matemáticas. Nº 42, 2003» Dialnet (kontsulta data: 2025-12-29).
  11. ↑ (Gaztelaniaz) Independiente, El. (2020-06-23). «"No os amontonéis": arranca la 'Selectividad del Covid'» El Independiente (kontsulta data: 2025-12-29).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) olazarán, maría. (2011-03-25). «Docentes abogan por hacer más atractivas las matemáticas para bajar el 20% de suspensos» Diario de Noticias de Navarra (kontsulta data: 2025-12-19).
  13. ↑ Zurutuza, Iñaki. «Oinarrizko aljebra | Elhuyar» www.elhuyar.eus (kontsulta data: 2025-12-29).
  14. ↑ (Gaztelaniaz) SER, Cadena. (2021-07-27). «Las matemáticas también molan» Cadena SER (kontsulta data: 2025-12-29).
  15. ↑ «Nafarroako JAKIN-MINA 2021-2022 ziurtagiri banaketa | Jakiunde» old.jakiunde.eus (kontsulta data: 2025-12-29).
  16. ↑ (Gaztelaniaz) Castillejo, María Jesús. (2022-02-25). «Qué hacer este fin de semana en Navarra» Diario de Navarra (kontsulta data: 2025-12-28).
  17. ↑ (Gaztelaniaz) Echavarren, Sonsoles. (2025-03-02). «Las matemáticas no son un problema» Diario de Navarra (kontsulta data: 2025-12-29).
  18. ↑ «Nafarroako Talentu Matematikoaren Tailerrak amaiera eman dio NUPen bere 1. edizioari ikasle eta irakasleak aintzatetsiz» www.unavarra.es (kontsulta data: 2025-12-29).
  19. ↑ (Gaztelaniaz) olazarán, maría. (2010-01-16). «"No hay que bajar el nivel de Matemáticas sino hacerlas más atractivas"» Diario de Noticias de Navarra (kontsulta data: 2025-12-29).
  20. ↑ Lasaosa, Daniel; Ochoa Lezáun, Carlos Gustavo. (2011). «XLVII Olimpiada Matemática Española, Pamplona, 25 y 26 de marzo de 2011» Gaceta de la Real Sociedad Matematica Española 14 (2): 373–379. ISSN 1138-8927. (kontsulta data: 2025-12-29).
  21. ↑ (Gaztelaniaz) EP. (2011-03-24). «La XLVII Olimpiada Matemática Española se celebra a partir de este viernes en la UPNA» Diario de Noticias de Navarra (kontsulta data: 2025-12-29).
  22. ↑ (Gaztelaniaz) olazarán, m. (2011-03-25). «La UPNA acoge hoy la primera fase de la prueba, en la que participan 120 alumnos de todas las CCAA» Diario de Noticias de Navarra (kontsulta data: 2025-12-29).
  23. ↑ (Ingelesez) Felipe i. Alsina, Marc; Rivero Salgado, Óscar. (2022-01-01). «36.a Olimpiada Iberoamericana de Matemáticas.» Gaceta de la Real Sociedad Matemática Española 25 (1): 189. ISSN 1138-8927. (kontsulta data: 2025-12-29).
  24. ↑ (Ingelesez) Campión Arrastia, María Jesús; Paniello Alastruey, Irene. (2024-05-01). «El congreso bienal de la RSME, Pamplona, 22 al 26 de enero de 2024» «El congreso bienal de la RSME, Pamplona, 22 al 26 de enero de 2024.» Gaceta de la Real Sociedad Matemática Española 27 (2): 217. ISSN 1138-8927. https://gaceta.rsme.es/english/abrir.php?id=1789(kontsulta data: 2025-12-29).
  25. ↑ (Gaztelaniaz) REDACCIÓN. (2024-02-07). «Gustavo Ochoa, el querido profesor de la UPNA que ha sido homenajeado por sus 32 años de trabajo» Navarra.com (kontsulta data: 2025-12-29).
  26. ↑ Ministerio de Inclusión, Seguridad Social y Migraciones. (2024-01-26). «Elma Saiz Olimpiada Matemática Navarra» Internet Archive (kontsulta data: 2025-12-08).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Gustavo_Ochoa&oldid=10519951"(e)tik eskuratuta