Indiar filosofia

Wikipedia, Entziklopedia askea

Indiar filosofia indiako azpikontinentea izandako ideia eta pentsamoldeen bateratzea da. Nahiz eta kultura, erlijio eta ideia oso desberdinak bateratzen dituen lur eremua izan, zenbait ideia elkarbanatzen ditu. Dharma, Karma, Samsara, Berraregiztatze, Dukkha eta Meditazioa kontzeptuak denek erabiltzen dituzte. Dukkha eta Samsara-ik libre geratzeko ideia garrantzitsuena delarik.

Sailkapen hindu tradizional batek filosofia fakultateak banatzen ditu, hiru irizpide alternatiboetako baten menpe: ea Vedak ezagutza-iturri baliozkotzat jotzen dituen, ea eskolak Brahman eta Atmanen lokaletan sinesten duen, eta eskolak ondorengo bizitzan eta Devasetan sinesten duen.

Vedic Filosofiako sei eskola nagusi daude: Nyaya, Vaisheshika, Samkhya, Yoga, Mīmāksū eta Vedanta, eta bost heterodox (sramanikoa) eskola nagusiak: Jain, budista, Ajivika, Ajñana eta Charvaka. Hala ere, badira beste sailkapen-metodo batzuk ere; Vidyaranyak, adibidez, Indiako filosofiako hamasei eskola identifikatzen ditu, besteak beste, Rasevarako tradizioetakoak.

Indiako filosofiaren eskola nagusiak formalizatu egin ziren eta batez ere Era komuneko 500 BCren eta azken mendeen artean ezagutu ziren. Beste batzuk, ordea, Ajñana, Charvaka eta Ajīvika ez.

Indiako filosofoen antzinako eta Erdi Aroko testuek ontologiari buruzko eztabaida zabalak (metafisika, Brahman-Atman, Sunyata-Anatta), ezagutza-bitarteko fidagarriak (epistemologia, Pramanas), balio-sistema (axiologia) eta beste gai batzuk jasotzen dituzte.

Gai komunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Indiako filosofoek kontzeptu asko partekatzen dituzte, hala nola, dharma, karma, samsara, berraragiztatzea, dukkha, ukapena, meditazioa, ia guztiak Dukkha eta samsaratik banakoaren askapenaren azken helburuan kokatuz praktika espiritual ezberdinen bitartez (moksha, nirvana). Existentziaren izaerari buruz eta azken askapenerako bidearen berezitasunei buruz iritzi ezberdinak dituzte, elkarrekin bat ez datozen eskola ugarietan sortuak. Haien doktrina zaharrek beste kultura zahar batzuetan aurkitzen diren filosofi eremu ezberdinetara jotzen dute.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]