Kultismo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Axularren eskutik kultismo ugari sartu ziren euskal letretan.

Kultismoa hizkuntza klasiko batetik harturiko mailegua da. Gehienak latinetik eta, gutxiago, grezieratik hartuak izan dira eta, orokorrean, hizkuntza batean kontzeptu berri bat adierazteko hitz berria behar denean egokitzen da. Ohikoak izan dira jakintza gai berrietan.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Gehienak latinetik eta grezieratik hartuak izan dira.
  • Jatorrizko ezaugarri fonetikoak gorde egiten dituzte. Aldaketak ematen direnean hizkuntza berriko ahoskerara egokitzeko izaten dira.[1] Aldaketa fonetiko ugariren mende ibilitako hitzak ez dira kultismoak, beraz.
  • Testu idatzien bidez hedatu dira. Kristautasunaren eta eliza katolikoaren eraginez asko dira horrelakoak zabaldutakoak.
  • Batzutan ahozko hizkuntzan ere haien bidea egiten dute baina hizkera arrunteko moldetara makurtu gabe.[2]

Euskal literaturan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal literaturan, hasiera-hasieratik agertu dira kultismoak, herri hizkerak zenbait kontzeptu eta eduki adierazteko baliabiderik ez zuelako. Halaber, euskal letretako egile gehienak elizgizonak izan dira, kultismoen erabilerara ohituak, beraz. Adibidez egile hauek kultismo asko erabili zituzten haien lanetan:

Neologismoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kultismo asko neologismoen edo hitz berrien oinarrian daude.

Latinismoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Latinismoa latin hizkuntzatik hitzez hitz mailegatutako hitza edo esamoldea da, bereziki arlo akademikoan erabiltzen dena, hala nola alter ego edo alma mater. Beste modu batez esana, euskarazko esaldi batean latinetik hartutako berezko esalmodea izango litzateke.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]