Latinismo

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu


Latinismoa latin hizkuntzatik hitzez hitz mailegatutako hitza edo esamoldea da, bereziki arlo akademikoan erabiltzen dena, hala nola alter ego edo alma mater.

Adibideak:

a)

-Affidavit, (legalki zinaren azpian emandako lekukotasuna).

-Agenda(latinez : egin behar dena).

-Alias (izen berezi baten ordez erabiltzen den izengoitia).

b)

-Bis (errepikatzea edo zerbaiten aliterazioa).

c)

-Campus (“zelai”. Bereziki bada lur laua, esate baterako, unibertsitateko campusak, lorategiak edo unibertsitateetako espazio berdeak dira).

-Catedra (Latineraz: ia beti marmolean edo harrian landutako jarleku berezia. Euskara bi zentzutan erabili ohi da: unibertsitateko irakasle batzuek lortzen duten lanpostua, maila goreneko lanposturari, katedra deitzen zaio. Bestalde, ex catedra esamoldea 'katedratik' adierazten du, hau da prestigio handiko toki batetik botatzen den iritzia edo mezua. Esate baterako Aita Santuak 'ex catedra' hitz egiten duenean, bere mezuak garrantzi berezia hartzen du katoliko guztien aurrean.

-Curriculum vitae (pertsona baten datu akademikoen segida ordenatua, lan bat bilatzeko hautagaiaren meritu akademiko eta ibilbide profesionalaren laburpena da Curriculum vitae testu tipoa).

d)

-Data (Latinismo bezala ez du bakarrik denbora adierazten, denborarekin batera leku bat aipatu ohi da ere bai. Bestalde, data, datu hitzaren plurala da; latinez datum singularra eta data plurala.

-Desiderata (gurari edo nahi multzoaren zerrenda).

-Doctor (doktore, unibertsitateari dagokionez, halako diziplina bati buruzko aditua eta titulu gorena duena, doktore tesia tribunal baten aurrean aurkeztu ostean...)

e)

-Ex (ohia, jada ez dena, nondik...) Esate baterako ex libris 'liburuetatik' adierazten du, hau da liburutegi bateko liburuetako bat dela adierazten du.)

-Extra (ohikoari buruz gehitutako zerbait )


-Factotum (pertsona bat factotum dela esaterakoan, pertsona horrek denetarik egiten duela esan nahi du.)

h)

- Habitat(Bizi da. Bizitokia adierazteko erabiltzen da, ekologia bezalako zientzietan ohiko hitza. Baita arkitekturan ere.)

-Habitus (Giza zientzietan eta zoologian erabiltzen da. Esanahia: ohitura edo maiz bizidun bat egiten duen zerbait)

i)

-Idem (berdin-berdinegatik ulertzen da)

Index (indize bezala itzultzen da, edo aurkibidea. Ez hatz erakuslea baizik eta ia beti ordena alfabetikoarekin sailkatutako testu edo informazio bat. Ideiak planifikatzeko ere erabilgarria da).

l)

-Lar (etxea)

-Ludo (joko, edozein joko eta hortik adjektiboa: ludikoa).

m)

-Mensula (mahai txikia)

-Mensa (mahaia)

-Memorandum (batzuetan "memorandum" bezala erdaldunduta eta "lelo" bezala laburtuta)

o)

-Opus (obra, oso ohikoa da kategorizazioan edo musika klasikoarekin lotzea)

p)

-Papa (latin klasikoaz esan nahi zuen “tutorea” edo “aita”)

-Pater familias (Aita)

-Premium (ezaugarri onenaren edo kalitate onenaren kontuan hartutako zerbait).

r)

-Raptus (ustekabeko ekintza)


s)

-sic (hitza bere horretan, adierazi den bezala. Testu zati bat oso harrigarri gerta daitekeenean aurreikusten denean, irakurleari sic horrekin esaten zaio baietz, horrela dela testua.)

-status (Pertsona batek edo talde batek komunitatearen barruan duen posizio soziala, prestigioa)

t)

-Toga (herritar erromatarren soineko klasikoen izena izateaz gain, togak pasatu du epaileek askotan eramaten duten laneko protokolo-arropa)

v)

-Vale (erabiltzen da dagoen edo balioa duen zerbait)

-Via (Bide edo bidez. latinez jatorrian via hitzak ibiltzeko moduko permanentea adierazten dio edozein bideri pertsonagatik ADB. Via Apia.)


Zirriborro Artikulu hau zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.