Maien arkitektura

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Brozas - estela.JPG

Maien arkitektura Mundu Berriko arkitektura garrantzitsuenetarikoa da, haien konplexutasun eta barietate adierazpideren ondorioz. Kare-harriz egindako egitura erraldoiak iztukuz estalita bere zigilu zen. Eraikinak harri eta iztukuz landutako mozorroz eta armarriaz apaindutakoak ziren, eta normalean gorriz margotzen zituzten, maiek kareharri eskuragarrizko kopuru handia zutelako Peten lurraldeetan; karea eta nahasketa erraz ekoiztu zutenez, piramideak eta jauregi ikusgarriak eraikitzeko aukera edukitzen zuten, normalean piramideei, perkatikoan, hiru tenplu egiten zitzaizkien zurez eta artoz egindakoak "konplexu Triadioak"; klasikoan zehar bat edo bi gela izan zituzten maien gangaren ezaugarriarekin.

Hormak egiteko,haiek bi zutabe bloke erabili zituzten, gero harri txikiz eta beste materialez betetzek.Tikal-en, El Naranjo-n, Wala'n, eta beste toki askotan aurkitu dituzte hilarriak, obsidiana piezak betegarri gisa erabilita aurretikoko egituretan. Diseinuaren akatsak izkutu geruza batzuekin apaindua konpentsatzen zuten. Orain ikusten duguna, eraikuntza azken etapa da; baina errealitatean, ez da arraroa 5 baino gehiago, eraikuntza fase aurkitzea.

Iztukoa kareharria egosiz gero eta nahaste bat kola organiko batez Petén-en dagoen zuhaitz endemiko batetik aterara Holol izenekoaz, karea eta sascab nahastuta, eta karaharria bezalako mineral natural bat egosi gabe nahaisiz egiten da.

Maien eraikinik ospetsuenetarikoa Tenplu I edo Tikalen Jaguar Handia dira, horrek Hasaw Chan K'awil-ek hilerri bat izan balitz bezala erabili zuen, nor 682-734 AD urteetan errege izan zena.

Metalezko tresnarik gabe, zamak eramateko piztirik edo gurpilik gabe, maiek eraiki zituzten hiri handiak oihan zein mendietan perfekzio eta barietate harrigarria batez.  Onak izan ziren beraien arkitekturaren apaindureekin nahiz, tenplu piramidalak eta jauregiak, behatokiak eta plaza zeremonialhandiak eraikiz, Quiriguá bezalako plaza.

Maien beste ezaugarri handi bat, perklasikotik, mural koloretsuak izan ziren arrazoi desberdinetatik,  San Bartolo eta Sufricayan, Peténen iparekialdean eta Floridan aurkitutakoak bezalakoak.

Tenpluak eta beste eraikin zeremonialen etengabeko bilakaeraz gain, dokumentatu egin da industaketa arkeologikoekin, non egituraberdinen 4 eraikuntza fase arkitu direla, haien kalitate- jaitziera nabarmenduz Klasikoaren amaieran.

Beste ezaugarri bat maien hirietan "Chultunes" ziren, bertan ezkutaleku gisa erabiltzen ziren objektu garrantzitsuak edo janaria gordetzeko.

Mayen zentro zeremonialen planifikazioa topografiaz eta lurren baldintzaz markatuta zegoen, eta zentro zeremonial formak eta egiturak desberdinak eraikin zuten.

Arkitektura maia Amerikako kulturen ezaugarri orokorrak partekatzen dute, baina araubide bereziak izan zituen bere estilo propioaren barne ("arku faltsu" , maien ganga, armarriak, hilarriak eta aldare).

Hainbat estilo arkitektoniko zeuden, hala nola, "Petén estiloa" Uxmalen, eta "Usumacinta estiloa" Palenque aldean, Uxmalen ere Puuc estiloko grabatuak zeuden, besteak beste.

Orduan,maiek arkitektura monumental bat eraiki zuten, hondakinak handiak sorrarazten direla horaindik  Palenquen, Uxmalen, Tikalen, Quiriguan, Tajinen eta Copanen besteak beste.

MAYEN ARKITEKTURA-ELEMENTUAK

·         Zeremonia plataformak: gorakada txikia (gehienez lau metro), alboetan sortak zizelkatuta zituzten. Eszenatoki zeremonial publikoak, goialdean aldareak zeuden, banderak, intsentsua eta batzuetan tzompantli bat (buruhezurren hilera).

·         Piramideak:Plataformak elkarren gainean jarrita, inoiz bolumen geometriko batean amaituta. Tenplu fundazio gisa balio du, ahalik eta zeruarekin elkarrago egoteko, baina baita hileta-funtzio bat izan zuen geroago.

·         Templuak:Tenpluak lauki-angelutar forma dute,horma bertikalak bat, hiru edo bost sarrerekin gela ezberdinetara zuzenduta, edo arkupe batetik zeharkatzen, atea bat baino gehiago daudenean. Sarrerak izten ziren gortina batzuekin eraztunak batzuetara gelaren barruan lotuta, hiru sarreraren alde bakoitzean.

·         Gezi-lehioa: Arkitektura maia elementu propioa zen, tenpluaren goialdean zegoen eraikin altua, hau osoari tenpluaren bertikaltasuna eta zerua hurbiltzeko ideia azpimarratzeko asmatuta zegoen. Gezi- lehioa apaingarri sinbolikoetara aplikatzen zen.

·         Orientazioa: maien arean garai klasikoan eraiki zituzten eraikinak, puntu kardinalekin datoz.

·         Maien-bobeda: "faltsu" edo besterik beste "maia" deitzen zaio, hau fabrikatzen da altuera jakin bateko hormak hurbiltzen (atebururen goialdean), harri hilara gainjarriz, bata bstearekin tartea itxiz, goiko aldean irizterakoan xafla txiki batekin izteko.

·         Estela: Monolito bat da, zer egutegia erreferentzia gisa egiten du eta arte egitura bat izatea lortu zuen. Hasieran "markatzailea" funtzio gisa egiten zuen.