Artikulu hau "Kalitatezko 2.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Martin Bañezen eresia

Wikipedia, Entziklopedia askea

Martin Bañezen eresia leinuen gerretako garaitik gordetako hil-kantu bat da, XV. mendearen erdi partekoa. Arrasateko jaun ganboatar bat oinaztarrek hil zutenean, haren emazteak kantatu zuena Arrasaten. Herri horretako seme Esteban Garibaik jaso zuen XVI. mendean, ahoz aho ehun urte transmititu ondoren.

Kontestu historikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1464. urtean izan zen Martin Bañez Artzubiagakoaren hilketa. Ganboarren aldekoa zen jan hau, eta Arrasatetik Garagartzara joan batean, Ibarretako burdinolaren parean, oinaztar batzuek hil zuten, Butroe familiakoek nonbait.[1] Mondragoe erre eta Gomez Gonzalez indarrez hil ondoren, Gipuzkoako merio nagusia zen Pero Lopez Aialakoak, bandoen arteko liskarrak bukatzeko asmoz, zigor eredugarri batez punitu egin zituen Mondragoekoak. Zaldunak sutara kondenatu, kapareak itoarazi putzu batean, harri astuna lepotik zintzilikatuta, eta beste enparauak urkamendira bidali zituen, nahiz eta, azkenean, heriotza-zigorra lursail eta diru-isunekin ordeztu zen.

Bakea azalekoa omen zen eta 1464ko maiatzaren arratsalde batean, bost oñaztarrek Martin Bañez Artazubiagakoa erail egin zuten, Ibarretako olatik Mondragoera etxeratzen ari zenean. Aramaioko Juan Alonso Mujika izan zen erasoaren gidari eta bertan hil zuten Martin Bañez, gertaerak baino lehen Artazubiagakoaren gaineko heriotza zigorra bertan behera geratua izan bazen ere[2]. Alargunak negar saminari eman zion, eresi askoren bidez. Horietako bat Esteban Garibaik bildutako hau, non azpimarratzekoa den tonu oldarkorra[3].

Hitzakː[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eresiaren bertsioa, Imanol Epelderen eskutik.

Martin Bañezen gorpua Arrasatera ekarri zuten, eta haren ondoan kantatu omen zituen bertsoak bere alargunak, Santxa Otxoa Ozaetakoak[4].

Oñetako lur au jabilt ikara
lau aragiok berean bezala;
Marti Bañez Ibarretan il dala.
artuko dot esku batez gezia,
bestean suziri irazekia:
erreko dot Aramaio guztia.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «Butroe (familia)» www1.euskadi.net . Noiz kontsultatua: 2018-02-27.
  2. «Erdi Aroko kantak, historia errimatua» Argia 2006-01-08 . Noiz kontsultatua: 2020-01-23.
  3. Martin Bañez Artazubiagakoaren eresia « Etxepare rap. . Noiz kontsultatua: 2020-01-23.
  4. «Martin Bañez – Ahozko euskal literatura» ahozkoliteratura.eus . Noiz kontsultatua: 2018-02-27.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]