Stradivarius

Wikipedia, Entziklopedia askea
Antonio Stradivari, Edgar Bundy eginda, 1893an: famatu biolinegilearen argazki erromantikoa

Stradivarius biolina Stradivari familia italiarrak sortutako harizko instrumentua da, Antonio Stradivarik hain zuzen. Bai munduko biolin-jotzaile famatu eta garrantzitsuenen eta baita antzinako gauzen bildumagileen arabera, Stradivariuseko instrumentuak oso kalitatezkoak dira, hainbat ikerketek azaleratu dutenez biolinen historian ezagutzen diren onenak. Artelan berdingabe hauek askotan beren sortzailearen, edota instrumentua jotzen zuen norbaiten, izenez ezagutzen dira. Beren soinua hain kalitatezkoa izan dadin hainbat prozesu pasa behar izaten dituzte instrumentu hauek, esaterako laka espezial baten erabilpena, egurrari egiten zaion tratamendu kimiko bat lehortze prozesu desberdinak dituena eta abar. Columbia eta Tennesseeko unibertsitateetako ikerketa baten arabera, biolin hauek fabrikatzeko erabiltzen den egurra hazte prozesu motelago bat izan duten zuhaitzetatik aterata dago. Zuhaitz hauek izotz-aroan hazi ziren eguzki-ziklo berezi batek negu luzeagoak eta uda hotzagoak eragiten zituelarik. [1]

Soinuaren kalitatea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Instrumentu hauek sortzen duten soinuaren kalitate berezia imitatzeko saiakera asko izan dira historian zehar, eta hipotesi asko ere egin dira nola sortzen diren azaldu nahiean. Askok uste dute Stradivarik egiten zuen bernizak isilpeko formula bat zuela, zeina berak soilik ezagutzen zuen, eta hau hil zenean galdu egin omen zela. X izpiekin egindako hainbat azterketek ordea ideia hau baztertzen dute eta azaleratzen dute biolinek beren estrukturetan aldaketak izan zituztela, soketan eta heldulekuan bereziki, eta gelditzen zaien zati original bakarra gorputza bera dela, hau berriz ere aldizka barnizatua izan delarik.

Beste hipotesi batek dio puntu garrantzitsuena astigarraren eta izeiaren egurraren lehortze prozesua dela, baina ideia hau ere baztertu zuten egurraren zuntza ikertu zutenean. Stradivarik instrumentuak sortu zituen data eta zuhaitzak moztu zituztenekoa alderatu ziren eta honen ondorioz jakin zen egurra 25 urtez soilik egon zela lehortzen, ez 60 edo 70 urtez hainbat pertsonak uste zuten gisa.[2]

Stradivariren zuhaitzaren hipotesiak dioenez, erreka batean aurkitu zuen enbor erraldoi bat erabili zuen bere instrumentu ospetsuenak egiteko. Esaten da egurrak berak errekaren bibrazioak barneratu zituela eta honi esker lortu zituela soinu eder horiek. Argi dago azalpen hau ez dela egiazkoa eta fabrikazioari dagokion historiari kuttu poetikoago bat emateko sortu zela, ideia hau berresten duen inongo ikerketa zientifikorik ez dagoelako.

Badago beste hipotesi bat ere, denetatik erromantikoena dena, esaten duena stradivariusak hondoratutako itsasontzien egurrarekin egiten zirela.

Azkenik, momentuz zentzu gehien duen hipotesiak dioenez, Stradivarik egurrei tratamendu berezi bat egin zien gatz metalikoen disoluzio bat erabiliz. Honi esker instrumentuek indarra hartzen dute, baita soinuaren kalitatea ere. Sistema endoskopiko batekin Stradivarius baten barrukaldeari egin zitzaion ikerketa batek egiaztatzen du hau.

2009ko urtarrilean Public Library of Science[3][4] aldizkarian argitaratu ziren hiru hamarkadatan konpontzen ari ziren Stradivarius bati egindako ikerketa baten emaitzak. A&M, Texaseko Unibertsitatean biokimikan espezialista eta kimikako irakaslea zen Joseph Nagyvary doktoreak, ikerketaren egile batek, esan zuen Italian “urre-garaian” egin zituzten instrumentu hauetan aurkitu zituen ebidentzietan (1700-1720) eltxo-izurrite batek inguruko zuhaitzetan eragina izan zuela. Gertaera horri esker lortu zuen halako arrakasta Stradivarik. Instrumentuen sortzaileak boraxa erabili zuen zuhaitzak intsektuen kontra babesteko, jakin gabe honek geroago soinuan eragina izango zuela. Boraxa instrumentuen egurra babesteko erabili zen lehenengo geruza izan zen. Material hau antzinako Egipton ere erabilia izan zen intsektizida gisa, egurra babesteko, eta gizakiak momifikatzeko prozesuan.

Prezioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Stradivariusen prezioa instumentuaren, bere egoeraren eta soinuaren kalitatearen araberakoa da, mila dolarretatik milioi bat dolarretaraino. Yehudi Menuhin edo Jascha Heifetz bezalako solista apartek erabilitako instrumentuek balio neurtezina erdiesten dute[5]. 2011 urtean ‘Lady Blunt’ izeneko hauetako bat 17 miloi dolarretan errematatu zuten. Biolin hau oso garestia den arren badira Antonio Stradivarik egin zituen beste batzuk ere hau baino garestiagoak direnak, esaterako ‘Kuarteto Nazionala’ bezala ezagutzen den biola. Hau espainiako ondarea da eta saltzekotan 100 eta 140 milioi euro inguruan izango litzake enkantean.[6]

Errekord hau 2014eko ekainean gainditua izan zen ia, Sotheby's enkante etxeak ‘McDonald’ izeneko biola salmentan atera zuenean. 33 milioi euro inguru kostatuko zituen instrumentuak, baina ez zen saiorik egon.[7]

Instrumentu originalak eta ez-originalak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Stradivarik sortu zituen 1000 instrumentuetatik 500 soilik daude mugimenduan, hau da, beste instrumentuak ez dira existitzen edo kolekzio pribatuen atalak dira. Ondoren atera ziren luthier askok Stradivari gisa sinatu zituzten beren instrumentuak baina sinaduraren azpian “made in Germany” irakur zitekeen. Benetako Stradivarius bat bere itsura finagatik, bere egur ederragatik eta sortuak izan ziren data eta tokia idatzita dituen etiketagatik bereizi daitezke.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Gaztelaniaz) Stradivarius. 2021-04-01 (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
  2. (Gaztelaniaz) Stradivarius. 2021-04-01 (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
  3. (Gaztelaniaz) Stradivarius. 2021-04-01 (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
  4. (Gaztelaniaz) Stradivarius. 2021-04-01 (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
  5. (Gaztelaniaz) Stradivarius. 2021-04-01 (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
  6. (Gaztelaniaz) Stradivarius. 2021-04-01 (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
  7. (Gaztelaniaz) Stradivarius. 2021-04-01 (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]