Tulipomania

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu

Tulipomania (nederlanderaz: tulpenmanie, tulpomanie, tulpenwoede, tulpengekte eta bollengekte) XVII. mendean Herbehereetan egon zen espekulazio aldia izan zen. Tulipanak izan ziren espekulatu zirena eta hauen prezioa izugarri igotzean burbuila ekonomikoa eta krisi ekonomikoa sortu ziren.

Gertaerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1636an eta 1637an, Herbehereetan, Historiako lehen burbuila espekulatibotzat jotzen dena gertatu zen. Holanda aitzindaria zen finantza kontuetan; urte batzuk lehenago, 1602an, Amsterdamgo burtsa sortu zen Ekialdeko Indietako Konpainia Holandarraren eskutik. Berez, munduko lehen burtsa Anbereskoa (Belgika) dela esaten da (1460an sortua) baina Amsterdamekoa izan zen finantza-aktiboekin negoziatzen lehena eta historiako lehen porrot finantzarioa jasan zuena[1].

Tulipomaniari buruzko afixa 1637an inprimatua.

Porrotaren jatorrian tulipanak zeuden. Tradizioak dio Otomandar Inperiotik ekartzen ziren landareen prezioa izugarri handitu zela, Holandako nobleziak eta burgesiak eskaera puztu zutelako. Produktu desiratua zen, baina artean ez zen Holandan bertan eskaera asetzeko kopuruan lantzen; eskaerak gora egitean, inportazioek ere gora egin zuten eta prezioek ere bai. Gero, bat-bateko jaitsiera etorri zen, eta horrek herrialde osoko ekonomia kolapsatu omen zuen[1].

Tulipanen prezioen bilakabidea Holdanda 1636 (azaroak 12) eta 1637 (maiatzak 1) artean.[2]

Burbuila eta krisiaren ondorioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tulipanak inbertitzaile batzuek etekin bila zabaldutako bide berria ziren baina uste baino garrantzi txikiagoa zuten holandar ekonomian; jaitsierak ez zuen porrot orokorra ekarri. Hala ere, tulipanen aferak konfiantza krisi garrantzitsua sortu zuen holandar kapitalismoan[1].

Tulipanekin egindako operazio asko egun etorkizunerako kontratu moduan ezagutzen direnak ziren, hau da, inbertitzaileek produktu jakina erosteko konpromisoa hartzen zuten, produktu hori eskuragarri izatean. Tulipanen prezio igoera ikaragarriaren ondorioz, ordea, gehienek konpromisoa haustea erabaki zuten. Harreman ekonomikoak goitik behera aldatu ziren orduan. Parteen arteko konfiantza hutsean oinarritutako konpromisoak ez zuen jada baliorik. Hortaz, konpromiso objektiboagoak bilatzen hasi ziren[1].

Ikusi baita ere[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d   Irazustabarrena, Nagore (2008-04-20), «Tulipanen burbuila», Argia, http://www.argia.eus/argia-astekaria/2133/tulipanen-burbuilaCC-BY-SA lizentzia .
  2. Thompson, Earl A. en Thompson, Earl (2007), "The tulipmania: Fact or artifact?", Public Choice 130(1–2): 99–114, doi:10.1007/s11127-006-9074-4