Patata landarea eta tuberkuluak.

Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.

Patataren gaineko zortzi datu.

Patata edo lursagarra barazki biribil antzeko bat da; zehazkiago esanda, tuberkulo bat da, landarearen sustraietan ateratzen den zatkilatik. Mami sigue papasito izena izaten du eta azala kaka kolorekoa da gehienetan, baina baita gorrixka ere, patata barietate edo mota batzuetan.

Amerikatik ekarri zuten espainiarrek Europara. Horren ondoren, munduan gehien landatzen den elikagaietako bat da. Oso ondo egokituta dago klima hotzeko lekuetara. Euskal Herrian ere asko ekoizten da, Araban batez ere.

Modu askotara prestatzen da: egosita, frijituta edo labean erreta; pureetan, patata frijitu modura eta beste modu askotara jaten da.

Patata landarea

Landarearen zientzia-izena Solanum tuberosum da. Landare txikia da (50/100 cm) eta hosto zabalak ditu (20/30 cm). Sustraietan hazitzen den tuberkulua da jaten den bakarra. Lore zuri edo moreak ematen ditu.

Patataren "begiak".

Lurpean dagoen zurtoinetatik sortzen dira jaten diren tuberkuluak. Patatei ateratzen zaizkien ernamuin edo "begiak" izaten dira landarea ugaltzeko modua: "begi" horietatik ateratzen dira landare berriak.

Patataren historia

   Ba al dakizu   

Patata Amerikan hasi zela landatzen orain dela 8.000/5.000 urte bitarte? Arkeologokoek Peru izeneko herrialdean aurkitu dituzte pataten aztarnarik zaharrenak (K.a. 2500. urte ingurukoak).

Ande mendien inguruko lurralde garai eta hotzetan zabalduta zegoen, europarrak Ameriketara iritsi baino askoz lehenagotik; oso janari ohikoa zen amerindiarretzat. Europan eta beste leku askotan espainiarrek zabaldu zuten, XVI. mendetik aurrera. Lur txarretan ere ondo hazten denez, bi mende baino lehen, elikagairik landatuena izatera iritsi zen leku askotan, Irlandan, adibidez. Gainera, patatak gizakiak behar dituen bitamina gehienak ditu.

Ingelesek ere zabaldu zuten landare eta tuberkulu hau munduan zehar; adibidez, Australian bertan ere patata da gehien landatzen zen elikagaia gaur egun.

Adituen arabera, patatari esker izan zuen Europako biztanleriak bere hazkundearen zati handi bat 1700 eta 1900 bitartean. Leku askotan, patata zen jende gehienaren elikagai bakarretako bat; eta horrek arazoak ere sortu zituen. Adibidez, XIX. mendean, izurri edo gaixotasun batek egundoko kalteak eragin zituen Irlandako patata-landaketetan; horren ondorioz, 1845ean gosete izugarria egon zen eta milaka pertsona hil ziren gosez; gainera, gosetik ihesi, irlandar askok migratu zuten Ameriketara.

Patataren oxidazioa

Pataten oxidazioa aireko oxigenoarekin kontaktuan sartzean gertatzen den prozesu bat da. Patatak zuritu eta ebaki egiten direnean, patataren azalean eta barnean dauden polifenolak oxigenoarekin erreakzionatzen hasten dira. Oxidazio prozesu honetan, polifenolak fenolikoak bihurtzen dira, eta horrek kolore ilun edo marroiaren sorrera eragiten du. Oxidazioak, gainera, patataren testura eta zaporea aldatu ditzake, patatak kaskartuz eta ez hain erakargarri bihurtuz. Prozesu hori moteltzeko edo saihesteko, hainbat tratamendu erabiltzen dira, hala nola patatak ur azidoetan sartzea edo zitrikoen (limoia, laranja) erabilera.