Dalet

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Dalet
Feniziar Hebrearra Aramera Siriakoa Arabiera
Dalet ד Dalet ܕ د
Eratorritako
hizkiak
Greziarra Latin Ziriliko
Δ D Д
Balizko
jatorria
Hieroglifiko Proto-semitiko
O31
Proto-semiticD-02.svg
Errepresentazio fonemikoa: NAF[d, ð]
Kokapena alfabetoan: 4
Zenbakizko (Gematria/Abjad) balioa: 4

Dalet, Daleth edo Daled hizkuntza semitiko gehienetako laugarren hizkia da, adibidez feniziar alfabetikoan, alfabeto aramearran, alfabeto hebrearrean (ד) eta alfabeto siriakoan (ܕ). Arabiar alfabetoan د abjadi ordenan zen laugarren hizkia, gaur egun 8.a baita. Bere balioa ahoskatutako eztandakari albeolarrarena da, NAF[d].

Hizkia Brontze Aroan erabilitako alfabetoetatik dator, ziurrenik dalt hitzetik "atea", azkenean hieroglifikoetan agertzen den atetik hartua:

O31

Feniziar letrak Greziar alfabetoko delta (Δ), Latineko D eta alfabeto zirilikoko Дra eraldatu zen

Dalet hebrearra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alfabeto hebrearra
Alefbet ivri.svg
א  ב  ג  ד  ה  ו
ז  ח  ט  י  כך
ל  מם  נן  ס  ע  פף
צץ  ק  ר  ש  ת
Aldaera ortografikoak
Inprentako tipografiak Hebreera
Kurtsiboa
Rashi
Idazkera
Serif Sans-serif Monospace
ד ד ד Hebrew letter Daled handwriting.svg Hebrew letter Daled Rashi.png

Dalet letra hebrearra (דָּלֶת) alfabetoko 4.a da. Gaur egungo ahoskeran dalet izena du, baina Ashkenaziek Dales esan ohi dute eta Ekialde Hurbilan daleth ahoskatu ohi da, batez ere diasporako kide askoren artean. ד letra, ingelerazko D letran bezala, NAF[d] ahoskatzen da. Baina baliteke ahoskera plosiboa izatea. Askotan Resh hizkiarekin nahasten da, itxura antzekoa dutelako.

Aldaerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dalet hizkiak dagesh bat jaso dezake, eta ahoskera aldaketa txikia ematen da:

Hebreera modernoan ד׳ geresh batekin laguntzen da, eta NAF[ð] soinuarentzat erabiltzen da, atzerriko izenekin.

Dalath/Dolath siriakoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alfabeto siriakoa
Syriac Alphabet Sample.svg
ܐ  ܒ  ܓ  ܕ  ܗ  ܘ
ܙ  ܚ  ܛ  ܝ  ܟܟ  ܠ
ܡܡ  ܢܢ  ܣ  ܥ  ܦ
ܨ  ܩ  ܪ  ܫ  ܬ
Dalath/Dolath
Syriac Eastern dalat.svg Madnḫaya Dalath
Syriac Serta dalat.svg Serṭo Dolath
Syriac Estrangela dalat.svg Esṭrangela Dalath
Syriac letter shapes Dalath.PNG

Alfabeto siriakoan ܕ laugarren letra da. Mendebaldeko ahoskeran Dolath izena du eta ekialdean Dalath (ܕܵܠܵܬ). Bi soinu ezberdin izan ditzake. Ahoskera indartsua denean (qûššāyâ) NAF[d] ahoskera du. Dalath/Dolath ahoskera leuna duenean (rûkkāḵâ) NAF[ð] ahoskera du. Hitza oso ohikoa da siriakoan, askotan hitzen hasieran itsasten delako (izenorde erlatiboa).

Dalath/Dolath beti idazten da puntu batekin azpian, Resh letratik bereizteko ܪ. Letra hau identikoa da, baina puntua gainean du. Zenbakia denean Dalath/Doleth lau balio du eta puntu eta lerroak erabilita 4.000 eta 40.000 izan daiteke.

Arabiar dāl[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arabiar alfabetoa
Arabic albayancalligraphy.svg

ا   ب   ت   ث   ج   ح
خ   د   ذ   ر   ز   س
ش   ص   ض   ط   ظ
ع   غ   ف   ق   ك
ل   م   ن   ه   و   ي

Arabiar dāl letra modu ezberdinetan idazten da hitzan duen kokapenaren arabera:

Posizioa hitzan: Isolatua Bukaeran Erdian Hasieran
Hizkiaren forma: د ـد (Ez du) (Ez du)

Ordezkatzen duen soinua NAF[d] da.

ḏāl letra (ذ) oinarrizko arabierazko hizkia da ere, baina dāl letraren alderatzat hartzen da.

Punjabin erabiltzen diren alfabeto arabiarretan (shahmukhi) eta urduan dāl letraren gainean ṭā txiki bat jartzen da, ڈ, NAF[ɖ] soinua adierazteko. Soinu hau pashtu aldaeran dāl letraren azpian zirkulu bat jartzen sortzen da: ډ

Bielorrusiako alfabeto arabiarrean dāl letra azpian hiru puntu dituela idazten da, Letter dal with three dots.png, NAF[d͡z] soinua adierazteko.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Dalet Aldatu lotura Wikidatan