Wolofera

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Wolofera
Wolof
Non mintzatzen den:  Senegal

 Gambia
 Mauritania 

Eskualdea: Mendebaldeko Afrika
Hiztunak: 5,5 milioi (ama hizkuntza)
12,3 milioi (bigarren hizkuntza)
Hizkuntza familia: Niger-Kongo
 Atlantiko-Kongo
  Senegal-Ginea
   Seneganbiarra
    Fula-wolof
     Wolofera 
Estatus ofiziala
Hizkuntza ofizialtzat duten lurraldeak: Inon
Erakunde araugilea: CLAD (Centre de linguistique appliquée de Dakar)
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1: wo
ISO 639-2: wol
ISO 639-3:

 

Wolofera[1] (Wolof) Mendebaldeko Afrikako hizkuntza da. Gertuko fula bezala, Niger-Kongo hizkuntzen Atlantiko-Kongo familiaren kidea da. Saharaz hegoaldeko Afrikako beste hizkuntzak ez bezala, wolofera ez da hizkuntza tonala.

Hedadura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Woloferaren hedadura historikoa

Wolofera Senegalgo hizkuntza nagusia da, herrialdeko biztanleriaren %40a den Wolof herriak ez ezik beste senegaldar askok ere mintzatua. Woloferaren dialektoak herrialdez herrialdez gain landatar eta herritar eskualdeen artean ere aldatzen dira. Dakarreko woloferak, adibidez, wolofera, frantses, arabiera eta ingeles pixka bat nahasten ditu. Woloferak europar hizkuntzetan bere eragina izan du, adibidez, Banana woloferazko hitza da.

Alfabetoa eta ahozkera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Luzaz, wolofera idazteko arabiar alfabetoa erabili da. Noizbehinka idazki erlijiosoak idazteko erabiltzen bada ere, gaur egun latindar alfabetoa da hedatuena. Honako hizkiak dituzte:

Woloferako hizkiak
A B C D E Ë F G I J K L M N Ñ Ŋ O P Q R S T U W X Y
a b c d e ë f g i j k l m n ñ ŋ o p q r s t u w x y

Woloferan, bi kontsonante elkarrekin idatziz gero geminatu egiten dira; hau da, kontsonantea luzatu egiten da (katalanen "l·l"-a bezela, gazteleraz "El‿labio" esatean edo frantsesez "Elle‿l'a vue" esatean gertatzen den bezala).

Kontsonanteak:

  Ezpainbikariak Ezpain-
horzkariak
Ezpain-
belareak
Hobikariak Sabaikariak Belare Ubulareak
Leherkariak p (p) b (b)     t (t) d (d) c (c) ɟ (j) k (k) g (g) q (q)
Sudurkariak m (m)     n (n) ɲ (ñ) ŋ (ŋ)  
Aurresudurkarituak m̩b (mb)     n̩t (nt) n̩d (nd) ɲc (nc) ɲɟ (nj) ŋ̍k (nk) ŋ̍g (ng) ɴq (nq)
Dardarkariak       r (r)      
Igurzkariak   f (f)   s (s)   x~χ (x)  
Hurbilkariak     w (w)   j (y)    
Albokari       l (l)      

Woloferak euskarak baino bokal gehiago ditu. Bokal bera birritan idatziz gero, bokala luzatu egiten da.

Adibideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wolofera Euskara
(As)salaamaalekum !
Erantzuna: Maalekum salaam !
Bakea zurekin
Erantzuna: baita zurekin ere
Na nga def ? / Naka nga def ? / Noo def?
Erantzuna: Maa ngi fi rekk
Zelan?
Erantzuna: Ondo
Lu bees ?
Erantzuna: Dara (beesul)
Zer berri?
Erantzuna: Zaharrak berri
Ba beneen (yoon). Ikusi arte
Jërëjëf Eskerrik asko
Waaw Bai
Déedéet Ez
Fan la ... am ? Non dago ...?
Noo tudd(a)* ? / Naka nga tudd(a) ?
Erantzuna: ... laa tudd(a) / Maa ngi tudd(a) ...
Nola duzu izena?
Erantzuna: .... izena dut


Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikipedia
Hizkuntza honek bere Wikipedia du.
Bisita ezazu.