San Alexandro Nevski katedrala, bulgarieraz Храм-паметник "Свети Александър Невски", Hram-pametnik "Sveti Aleksandar Nevski", Bulgariako Sofia hiriburuan dagoen katedral ortodoxo bat da. Alexandro Nevski errusiar printzearen omenez sagaratua dago.

Bulgariako Patriarkatuaren egoitza da, eta munduko hirurogei katedral kristau handienetako bat^[1], baita munduko hamar katedral ortodoxo handienetako bat eta Sofiako sinbolo eta hiriaren erakarpen turistiko nagusia ere. 72 metroko luzera, 42 metroko zabalera, 52 metroko altuera, 3170 m²-ko azalera eta 5.000 pertsonentzako lekua du. Balkanetako bigarren katedral handiena da, oraindik bukatu gabe dagoen Belgradeko (Serbia) San Sava tenpluaren ondoren^[2]. Eliza kulturaren monumentu izendatu zuten 1924an.1882-1912 artean Aleksandr Pomerantsev arkitektoak eraikiarazi zuen.

Historia

San Alexandro Nevski katedrala (Sofia)
	Храм-паметник Свети Александър Невски
	100 Tourist Sites of Bulgaria
	Irudi gehiago
Kokapena
Herrialdea	Bulgaria
Bulgariako oblast	Sofia-hiria probintzia
Bulgariako udalerri	Stolichna Municipality
Municipal district of Bulgaria	Oborishte District
Koordenatuak	42°41′45″N 23°19′59″E / 42.695839°N 23.332969°E
Historia eta erabilera
Irekiera	1882ko martxoaren 3a
Inaugurazioa	1924ko irailaren 12a
Izenaren jatorria	Alexandro Nevski
Erlijioa	Eliza ortodoxoa
Elizbarrutia	Stauropegion of the Bulgarian Orthodox Church (en)
Izena	Alexandro Nevski
Edukiera	10.000
Arkitektura
Arkitektoa	Alexander Pomerantsev (en)
Materiala(k)	adreilua
Estiloa	Byzantine Revival architecture (en)
Dimentsioak	53 () × 52,2 () × 73,5 () m ;
Azalera	3.170 m²
Kontaktua
Helbidea	площад "Свети Александър Невски", София-град
	Webgune ofiziala

«Askatzaileen odolak askatuen odolarekin bat egingo duen askapenaren balentria distiratsuaren monumentua eraikitzeko» erabakia 1879an hartu zen Tarnovoko Batzar Konstituziogilean (proposamena, Petko Karavelovek egin zuen). Hainbat proposamen egin ziren monumentuaren lekurako, eta, hasiera batean, Tarnovo aukeratu zen, baina, Sofia hiria hiriburutzat aukeratu ondoren, Lehenengo Ohiko Herri Batzarrak tenplua hiriburuan eraiki beharko zela erabaki zuen. Alexandro printzeak bulgariarrei dei egin, eta eliza dohaintza publikoekin eraiki zen 1877-1878ko Errusia-Turkia gerran hil ziren soldadu errusiar eta iraultzaile bulgariarrak ere ohoratzeko. Gerra horrek Bulgaria Otomandar Inperiotik askatzera eraman zuen. Bildu ziren borondatezko ekarpenak 1.900.000 BGN izan ziren, guztira. Lehen harria 1882ko martxoaren 3an (otsailaren 19an antzinako erara), jarri zen, San Stefanoko Ituna sinatu zeneko laugarren urteurrenean. Tenpluaren zimenduetan, metalezko kutxa bat jarri zen, eta, bertan, gobernu kideen izenak erregistratu ziren.

Katedrala Aleksandr Pomerántsev arkitekto errusiarrak diseinatu zuen Aleksandr Smirnov eta Aleksandr Jakovlev-en laguntzarekin. Pomerántsevek errotik aldatu zuen Iván Bogomólov-en 1884-1885eko hasierako proiektua, neobizantziar estiloan inspiratu zena, Bulgarian oso ohikoa zen estiloa eta garaiko Errusian oso modan zegoena. Azken diseinua 1898an amaitu zen, eta tenpluaren eraikuntza eta dekorazioa Bulgariako, Errusiako, Austria-Hungariako eta Europako beste artista, arkitekto eta langile batzuek egin zuten.

Marmolak eta lanparak Munichen egin ziren; ateen elementu metalikoak Berlinen; ateak, berriz, Vienako Karl Bamberg fabrikan, eta mosaikoak Veneziatik ekarri ziren^[3].

Arkitektura

San Alexandro Nevski katedralaren airetiko bista bat.

San Alexandro Nevski katedralak gurutze formako oinplanoa du, eta, erdian, 45 metroko altueradun urre zilarreztatuz egindako kupula handi bat. Kanpandorrea 53 metroraino iristen da. Tenpluak hamabi kanpai ditu, guztira, 23 tonako pisuarekin; pisutsuena, 12 tonakoa da, eta, txikiena, berriz, 10 kilokoa. Barrualdea, kolore ezberdineko marmol italiarrarekin, onize brasildarrarekin, harzuri edo alabastroarekin eta luxuzko beste material batzuekin apainduta dago. Erdiko kupularen inguruan, Gure Aita dago idatzita, urrezko letraz^[4].

Tenplua, izan ere, neobizantziar estiloko gurutzeria-kupulak dituen bost habearteko basilika ikaragarria da, kupula, erdi-kupula eta zilindro-formako ganga txikiekin eta erdiko kupula batekin. Barrualdea, luzetara, hiru zatitan banatuta dago: nartex bat (bi kaperarekin), erdiko zati bat eta aldare bat (hiru jarlekurekin). Erdiko zatiak bost habearte zabal ditu (alboetako bi galeriak estalita)^[5]. Estilo arkitektonikoa «neobizantziar» deritzona da. Kripta, tenpluaren zorupean dago. 1965ean, Erdi Aroko eta antzinako arte-museo bihurtu zen, Arte Galeria Nazionalaren filiala, eta XII-XIX. mendeetako Bulgariako ikono eta fresko ederrenetako batzuk erakusten ditu.

Elizako kanpandorreak, gurutzearekin, 53 metroko altuera du, eta Moskutik ekarritako 12 kanpai ditu. Handienak ia 12 tona pisatzen ditu, eta txikienak 10 kg. Guztira, 23 tona pisatzen dituzte.

Tenpluaren kanpoaldeko ezaugarririk nabarmenena bere urre-koloreko kupula da. Sabaiko geruza asfaltozko olanaz eta kobrezko xaflaz egina dago, eta 4000 m² inguruko azalera du. Kupulen urre-koloreko eremua 700 m²-koa da, eta urre-pisu totala 8,35 kg-koa da, baina, geruza oso fina denez, aldian behin, zaharberritu behar da. Urre-teknologia errusiarra da, eta, 2001. urtera arte, errusiar urrez jantzi eta errusiar espezialistek egiten zuten. Azken zaharberritze lanak 2001ean egin ziren, eta Bulgariako adituek egin zituzten. 84 x 84 mm-ko tamaina eta 0,4 µm inguruko lodiera zuen urrezko ogia erabili zen. Adibidez, kanpandorreko kupularen eremurako bakarrik (160 m²) horrelako 25.000 xafla erabili ziren, eta erabilitako urrea alemana zen, eta 23,75 karatekoa^[6].

Fatxada, Vratsako harri zuriz estalita dago, eta tenplu guztia granitozko basamentu batek inguratzen du, 1,40 m-ko altuerakoa. Anton Mitovek diseinatutako San Alexandro Nevskyren, tenpluko patroi santuaren, mosaiko bat. Sarrera nagusiaren bi alboetan, Carrarako marmoleko bi plaka oroigarri daude, zeinetan jartzen duen: «Anai-arreben arteko maitasuna betikotzeagatik, eta, Errusiako herri handiari, eskerrak emanez 1878an Bulgaria askatu zutelako»^[7].

Santa Evdokiaren mosaikoko ikonoa, hego-mendebaldeko ateen gaineko lunetan.

Tenpluko zurezko ateak Karl Bambergek, Vienako altzari-fabrika baten jabeak, egin zituen. Eslavoniako haritzez eginak daude, eta erroseta gurutzedunen egur-tailaz estaliak^[7].

Tenpluaren barrualdea apaintzeko, kalitate handiko eraikuntza-material garestiak erabili ziren: kolore anitzeko haitzurdin edo marmol italiarra, Brasilgo onizea, harzuria eta beste batzuk. Tenplua argiztatzeko osagarriak Munichen egin ziren.

Tenpluaren dimentsioak dira: altuera: 53,02 m; luzera: 73,50 m; zabalera: 52,20 m; kanpandorrearen altuera bere kupularen goialdean: 50,52 m; bere gainean dauden urre-koloreko gurutze altuera: 2,50 m, erdiko kupularen altuera: 46,30 m; eraikitako azalera: 3170 m², bolumena: 86.000 m³. Elizak 5.000 pertsona har ditzake^[7], Kulturaren Jauregi Nazionaleko (NDK) aretorik handienak adina.

Barne-antolamendua

Barruko dekorazio aberatsa onizez, alabastroz eta brasildar, marokoar, italiar eta alemaniar jatorriko koloretako haitzurdinez eginda dago (Giallo di Siena, Verdi di mare, onix braziliano, Indiako harzuria, etab.)^[7]. Haitzurdinezko eskulturaren elementu guztiak maisuki landu ziren eta zehaztasunez instalatu ziren Jakovlev arkitektoaren zuzendaritzapean.

Tenpluaren zorua mosaiko formako italiar marmolez estalita dago. Gainera, hormetako mosaiko apaingarriak Jakovlevek diseinatu zituen. Harzurizko taila apaingarria Vasili Perminov irakaslearen zuzendaritzapean egin zen. Margotze lanak Lester maisu austriarrak gainbegiratu zituen. Ateetako metalezko eskultura Munichen egin zen, eta mosaikoak Veneziatik ekarri ziren.

Luminariak inperio berria estilokoak dira. Erdiko argi-armiarmak 2500 kg pisatzen du; 27 m-ko altueran dago zintzilik, eta Jena beirazko zintzilikarioz (kristalezko malkoak) apainduta dago^[7].

Erdiko aldarean, lau zutabe nagusi dituen baldakin bat altxatzen da, arkuak, 32 zutabe gangadun eta kapitolio bat, dena onizezkoa eta harzuri gorri eta berdezkoa, eta kupula mosaikozkoa da. Artzapezpikuaren besaulkia, errege-tronua eta prediku-aulki edo pulpitua ere haitzurdin baliotsuz eginak daude, tailekin^[8].

Erdiko ikonostasi guztia haitzurdin koloreaniztunez egina dago, eta, aldareko errezelaren aurrealdeko bi onize-zutabeekin, bat egiten du. Ikonostasiaren beheko aldea (4 m) haitzurdin zuri-horizkoa da (Giallo di Siena), eta, ikonostasientzako, 9 zulo ditu, haitzurdin berde italiarreko zutabeen gainean jarriak (Verde di mare); goiko aldea (2 m) haitzurdin gorri argikoa da (Cipolino di Siena), hamar zulo txikiagorekin (baita ikonostasi-ikonoetarako ere). Ikonostasia ere behe-erliebeekin eta moldurekin apainduta dago^[8].

Egituran, alboetako bi ikonostasiak erdiko ikonostasiaren errepikapena dira, tamaina txikiagoan.

Tenpluaren barnealdea ikono eta horma-irudiekin apainduta dago. Ikonoetatik, 82 olio-pintura dira; batzuk kartoizko bastidoreetan muntatuta daude, eta beste batzuk, zuzenean, horman. Tenpluko hiru tronuen ikonostasietan, beheko nartexean eta hiru kiboetan antolatuta daude^[7]^[8].

Hegoaldeko korridorea

Hegoaldeko ikonostasiak Anton Mitov irakaslearen 17 irudi artistiko ditu. Deigarriena San Boris I.aren ikonoa da, ikonostasiaren patroia den zeremonia-mailako errege-jantziekin irudikatua. Ikonostasiaren atean, San Ivan Rilakoaren ikonoa dago.

Hegoaldeko habearteko freskoen artean, interesgarria da Bolotnoven Galileako Cannáren ezteiak izenekoa, hegoaldeko hormako nitxo gakotuan. Hegoaldeko sarreraren parean, Ivan Murkvickaren Joan Bataiatzailearen lepo moztea dago.

Erdiko habeartea

Aldarearen gaineko erdikupulan Kiselyoven Epifania, Eguberria eta Jesukristoren bataioa daude.

Erdiko ikonostasiaren ikono guztiak artista garrantzitsuek margotu zituzten; horien artean, Viktor Vasnetsoven bi ikono nagusiak, Kristo eta Ama Birjina, nabarmentzen direlarik. Birjinaren ezkerrean, V. Savinsky irakaslearen Alexandro Nevskyren ikonoa dago. Kristoren eskuinean daude: Joan Bataiatzailea, Esteban artxidiakonoa eta San Thomas, Bruni italiarrarenak (1856 – 1935).

Goialdean, erdiko kupularen inguruan, brontzez idatzitako eliz eslaviar letrez osatutako eraztun bat ikus daiteke: "Aita gurea" otoitz osoa eliz hizkuntza eslaviarrean idatzita dago. Kupularen azpian, freskorik harrigarrienetako bat: Sabaoteko Jainkoa, Myasoedov-ena. Artistak egurrezko aldamio baten gainean eta matematikoki marraztutako eskema bat margotu zuen. Lana amaitu eta aldamioa kendu ondoren bakarrik ikusi ahal izan zuen bere obra osoa, dimentsio ikaragarriak dituena: aurrealdeak 2 m-ko diametroa du; besoa 4,60 m luze da; freskoaren azalera, guztira, 850 m²-koa da.

Erdiko kupula eta korua (koruaren eszenatokia) lotzen dituzten arkuek Jerusalemdik Egiptorako Familia Santuaren hegaldia, eta, Rosenthalen, Kalbarioa irudikatzen dituzte. Koruaren gainean, Kiseloven Azken judizioa dago.

Iparraldeko ikonostasia

Iparraldeko ikonostasiaren ikonoak Jesus, Theotokos eta Zirilo eta Metodiorenak dira, eta Ivan Murkvickak egin zituen. Arkuan dagoen iparraldeko hormako muralaren egilea ere bada, Jesus 12etan Tenpluan eskriba eta fariseuen artean^[9]. Tonu orokorra beste olio-lan batzuena baino distiratsuagoa da.

Habeartearen iparraldeko horman, arkuaren azpian, Measoedoven Sermoia Galileako itsasoan dago, eta, parean, 5000en elikadura bost ogi eta bi arrainekin, hura ere egile berarena.

Habeartearen aurrealdean, hegoaldeko horman, Anton Mitoven Eutimio patriarkaren gurutziltzaketa dago margotuta.

Izena

Tenpluak Alexandro Nevskiren (1220-1263) izena darama, Novgorod printzerriko gobernaria, erdi Aroko errusiar historian, giltzarri izan zen katolikoen, teutoien eta tartariarren erasoen aurrean kristautasun ortodoxoa defendatzen zuelako. Horregatik guztiagatik, Eliza ortodoxoaren munduan, santu gisa gurtzen dute haren figura.

Katedralaren izena, 1916 eta 1920 artean, San Zirilo eta San Metodioren katedrala bihurtu zen, bada, Bulgaria eta Errusia elkarren aurka zeuden Lehen Mundu Gerran, hala ere, laster itzuli zen bere jatorrizko izenera^[10].

Erlikiak eta museoa

Aldarearen ezkerraldean, Errusiako Eliza ortodoxoak emandako Alexandro Nevskiren erlikiak daude. Bulgarieraz idatzita dagoen plakan erlikia gisa soilik aipatzen den arren, badirudi gorpuzkiak saiheski batekin identifikatzen direla.

Katedralak ikono bulgariarren museo bat du tenpluko kriptan, Bulgariako Arte Galeria Nazionalaren parte dena. Elizak dio Europako ikono ortodoxoen bildumarik handienetako bat dela.