Amaya (hiria)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Amaya
Amaya-plano.jpg
Mapa
Amaya (hiria) hemen kokatua: Gaztela eta Leon
Amaya (hiria)
Amaya (hiria)
Amaya (hiria) (Gaztela eta Leon)
Lekua Amaya, Sotresgudo
Koordenatuak 42° 38′ 32″ N, 4° 09′ 46″ W / 42.64225°N,4.1629°W / 42.64225; -4.1629Koordenatuak: 42° 38′ 32″ N, 4° 09′ 46″ W / 42.64225°N,4.1629°W / 42.64225; -4.1629
Azalera 42 ha.
Historia
Sorrera I. mende baino lehen
Kultura(k) Erromatar, Erdi Aroa
Metropolia(k) Antzinako Erroma
Oharrak
Indusketa datak 1891-
Arkeologoa(k) Romualdo Moro
Artikulu hau kantabrien hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Amaya (argipena)».

Amaya edo Amaia[1] iparraldeko Iberiar Penintsulan eratutako antzinako hiria izan zen. Izen bereko haitzaren magalean, egungo Sotresgudo udalerrian sortu zuten kantabriek.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

«Amaya» toponimoaren erroa indoeuroparra da eta «am(ma)» edo «ama» esan nahi du. «Io-ia» atzizkia indoeuroparra ere bada. Hau da, Amaya edo Amaia «ama hiria» edo «hiriburua» esan nahi du.[1]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

I. mendearen amaieran edo II. mendearen hasieran jada aipatua,[2] Kantabriar Gerretan, Augusto enperadoreak bertan finkatu zuen bere kanpamendu nagusia.

574an Leovigildo errege bisigodoak hiria okupatu zuen Galiziako Erresuma konkistatu nahian. 680an, Ervigioren erreinaldian, Kantabriako dukerria ezarri zuten, Amaya bere hiriburua izanik. Musulmanek Iberiar penintsula konkistatzeari ekin ziotenean, hegoaldeko hainbat kristauk bertan topatu zuten babesleku. 712an Tarik ibn Zijadek konkistatua, arabiarrek ez ziren bertan geratu eta, berriro 714an, Musa ibn Nusairrek hiria arpilatu zuen. Petri Kantabriakoa dukeak Cangas de Onís aldera ihes egin zuen.

Honen semea zen Alfontso I.a Asturiaskoak hiria berreskuratu eta zaharberritu zuen. Bertan gotzain bat ere ezarri zuen. Baina, inorena ez zen lur batean zegoenez, Ordoño I.ak, 860an Rodrigo Gaztelakoari eman zion eta harrezkero Amaya Patricia izena izan zuen.

Ramiro II.a Leongoaren agintalditik aurrera, epeka-epeka hustuz joan zen. Hala eta guztiz ere, 989. urtean, Hisham II.ak zuzenduriko gudarosteak azkenekoz setiatu zuen hiria.

Donejakue Bidea bertatik pasa zen. Antso III.a Gartzez Nagusiak 1034an bidea ezarri zuenean, Briviesca, Amaya eta Astorgatik Bierzoraino kokatu zuen.[3]

Aztarnategia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egun, aurreerromatar sarbidea eta harresietako bat daude ikusgai. Erdi Aroko hiriaren aztarnak ere badaude.

Lehen indusketa lanak 1891n Romualdo Morok egin zuen.[4]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b   Lastra Barrio, José (2008) Amaya y Peones Burgos: Publicaciones de la Excma. Diputación Provincial de Burgos y Caja Círculo 13-14. orrialdea ISBN 978-84-95874-55-9 .
  2.   Iglesias Gil, JM., Muñiz Castro, JA. Las Comunicaciones en la Cantabria Romana 82. orrialdea .
  3.   Abásolo, Álvarez, José A. (1975) Comunicaciones de la época romana en la provincia de Burgos Burgos: Diputación Provincial 196 eta 235. orrialdea .
  4.   Fita, Fidel (1891) «Lápidas romanas inéditas» BRAH (19): 527-531 .


Historia
Gaztela eta Leon
Artikulu hau Gaztela eta Leongo historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.