Ariño
| Ariño | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aragoiko udalerria | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Autonomia | |||||||||||
| Probintzia | Teruelgo probintzia | ||||||||||
| Alkatea | Joaquín Noé Serrano | ||||||||||
| Izen ofiziala | Ariño | ||||||||||
| Posta kodea | 44547 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 44029 | ||||||||||
| Herriburua | Ariño | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 41°01′59″N 0°36′00″W / 41.033055555556°N 0.6°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 81,927789 km² | ||||||||||
| Altitudea | 536 m | ||||||||||
| Mugakideak | Albalate del Arzobispo, Alloza, Alacón, Andorra, Oliete eta Muniesa | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 605 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 7 bizt/km² | ||||||||||
| Matrikula | TE | ||||||||||
| Hizkuntza ofiziala | gaztelania | ||||||||||
| ariño.es | |||||||||||
Ariño Teruelgo udalerria da, Andorra-Sierra de Arcos eskualdean dagoena.
Azken erroldaren arabera 605 biztanle zituen 81,9 km²-ko azaleran.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Albalate del Arzobispo, Alloza, Alacón, Andorra, Oliete eta Muniesa.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 312 gizon, 296 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 37,2 udalerri berean jaioak ziren[2], probintziako batez bestekoaren (% 44,9) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 16 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 8,9 —probintzian % 16,2—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 54 biztanleren artean, gehienak Europan jaioak dira (% 63)[3]. Jaiotza herrialde nagusiak Polonia, Maroko, Errumania dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 705 etxebizitza zeuden: 292 (% 41,4) nagusiak eta 413 (% 58,6) ez-nagusiak.[4]
Etxebizitza multzoa
Teruelgo mapa
Guztira 292 etxegune zeuden, eta horietatik 109 (% 37,3) pertsona bakarrekoak ziren.[5]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 591 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 20,8 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 24,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 35,7; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 19,0.[6] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 19,1 zen 2021ean eta % 20,8 2024an; beraz, 1,7 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 22,2 izatetik % 19,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 21,6 ziren, eta gizonen artean % 20,1; 1,6 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 24,1 eta gizonen % 14,2 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 55,3 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 44,7 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 3 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 36,6 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 63,4. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 6,6 ziren.[6]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 123 | % 20,8 | 62 | % 20,1 | 61 | % 21,6 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 145 | % 24,5 | 82 | % 26,5 | 63 | % 22,3 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 211 | % 35,7 | 121 | % 39,2 | 90 | % 31,9 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 112 | % 19,0 | 44 | % 14,2 | 68 | % 24,1 |
| Guztira | 591 | % 100,0 | 309 | % 100,0 | 282 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 19,1 | % 22,3 | % 36,4 | % 22,2 | 623 |
| 2022 | % 19,8 | % 23,7 | % 34,8 | % 21,6 | 620 |
| 2023 | % 20,4 | % 23,6 | % 35,9 | % 20,1 | 607 |
| 2024 | % 20,8 | % 24,5 | % 35,7 | % 19,0 | 591 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 6,8 ikasten ari zen (40 pertsona).[7] Ikasten ari zirenetatik, % 47,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 27,5 erdi-mailako lanbide-heziketan, % 17,5 batxilergoan eta % 5,0 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 45,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 50,0; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 40,0 eta emakumeen % 15,0. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 81,5 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 38,5 eta 25–29 urtekoen % 11,8; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 0,8 baino ez.[8] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 33,3 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 23,5.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 89,3 estatuan jaio zen, eta % 10,7 atzerrian.[6] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 20,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,0; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 13,9 eta % 8,3, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 22,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 23,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 14,8 eta % 29,6, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 7,4 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 1,6.[7] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 46,2 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 100,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 15.696 euro-koa zen[9], eta etxegune bakoitzeko 36.170 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (14.573 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 22.750 euro zen. Errenta gordina 19.264 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 49,1[10]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 40,1), beste diru-sarrerak (% 4,4), langabezia-prestazioak (% 3,1), beste prestazioak (% 3,4).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[11][oh 1]. Udalerrian indizea 23,7 da, probintziakoaren (28,4;
Teruelgo mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,1 da, probintziakoaren (2,5;
Teruelgo mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Ariño udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 230 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 39,2; gainerako % 60,8 inaktibo zeuden (beste inaktiboak % 52,2, erretiratuak % 40,4 eta ikasleak % 7,3).[12] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 12,6 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 37,8 zen eta emakumezkoena % 40,9; langabezia-tasa, aldiz, % 13,8 eta % 11,4 zen, hurrenez hurren.[12]
Okupatuen kopurua 204 zen 2023ean, 2021eko 198etik gora.[13] Emakumeek okupatuen % 48,0 osatzen dute, eta gizonek % 52,0.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 201 | % 34,3 | 100 | % 32,6 | 101 | % 36,2 |
| Langabeak | 29 | % 4,9 | 16 | % 5,2 | 13 | % 4,7 |
| Inaktiboak | 356 | % 60,8 | 191 | % 62,2 | 165 | % 59,1 |
| Guztira | 586 | % 100,0 | 307 | % 100,0 | 279 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 60,3), industria (% 27,0), eraikuntza (% 9,8) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 2,9).[13] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 19,1), ondoren osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 14,2) eta eraikuntza (% 9,8) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 62,3; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 19,1), eta oinarrizko okupazioak % 15,7.[14] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 66,0 eta emakumeen % 58,2).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 39 | % 19,1 | 16 | % 15,1 | 23 | % 23,5 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 127 | % 62,3 | 70 | % 66,0 | 57 | % 58,2 |
| Oinarrizko okupazioak | 32 | % 15,7 | 15 | % 14,2 | 17 | % 17,3 |
| Ez dago jasota | 6 | % 2,9 | 5 | % 4,7 | 1 | % 1,0 |
| Guztira | 204 | % 100,0 | 106 | % 100,0 | 98 | % 100,0 |
Okupatuen % 84,8 besteren konturako langileak dira, eta % 15,2 norberaren konturakoak.[15]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 31 | % 15,2 | 11 | % 10,4 | 20 | % 20,4 |
| Besteren kontura | 173 | % 84,8 | 95 | % 89,6 | 78 | % 79,6 |
| Guztira | 204 | % 100,0 | 106 | % 100,0 | 98 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 88,8 estatuan jaio zen, eta % 11,2 atzerrian.[12] Jarduera-egoeran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 38,8 erretiratuak dira, % 34,8 okupatuak, % 17,8 bestelako inaktiboak, % 5,1 ikasleak eta % 3,6 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 40,5 erretiratuak dira, % 29,7 bestelako inaktiboak, % 27,0 okupatuak eta % 2,7 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 49,2 bestelako inaktiboak dira, % 33,6 okupatuak, % 7,8 erretiratuak, % 5,9 ikasleak eta % 3,5 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,3 bestelako inaktiboak dira, % 40,0 okupatuak eta % 6,7 langabeak.
Okupazioa
Okupatuen % 89,2 estatuan jaio zen, eta % 10,8 atzerrian.[14] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 66,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 14,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 14,6 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 60,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 20,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,0 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 60,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 24,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 15,1 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 41,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 33,3 oinarrizko okupazioetakoak eta % 16,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[16] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 42,7 industrian ari dira, % 37,5 zerbitzuetan, % 15,6 eraikuntzan eta % 4,2 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 eraikuntzan ari dira, % 30,0 industrian eta % 20,0 zerbitzuetan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 84,9 zerbitzuetan ari dira, % 12,8 industrian eta % 2,3 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, guztiak zerbitzuetan ari dira.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 188 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[17][oh 2]. Udalerriaren azalera 81,9 km² denez, NAE lurraldearen % 2,3 da[18]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 61,1 lur goldagarria (115 ha, 11 ustiategitan), % 31,1 arbolak (58,5 ha, 20 ustiategitan), % 7,6 larre iraunkorrak (14,3 ha, ustiategi batean) eta % 0,2 norberaren kontsumorako baratzeak (0,35 ha, 8 ustiategitan)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 368 gidari zeuden erroldatuta: 234 gizon (% 63,6) eta 134 emakume (% 36,4)[19]. Biztanleen % 60,5 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 744 ibilgailuk osatzen zuten: 496 turismo, 79 kamioi, 63 furgoneta, 45 ziklomotor eta 36 motozikleta[19]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 816 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (595) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 14 urtekoa zen; turismoen % 7,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 13,7k 25 urte baino gehiago[19]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 59,6 diesel zen eta % 40,2 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 4,6k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 38,5k ez zuen etiketarik[oh 4].
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Teruel.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Teruel.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Teruel.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Teruel.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Teruel.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1772274.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Teruel.tab (Wikimedia Commons).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Udalari buruzko webgunea.
| Artikulu hau Aragoiko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |

