Bavariako Sobietar Errepublika

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Bavariako Sobietar Errepublika
Bayerische Räterepublik
1919ko Apirila – Maiatza
Errepublika sozialista
Bavariako Errepublikako bandera

Bavariako Errepublikako armarria

Bavaria.png
Geografia
Hiriburua Munich
Kultura
Hizkuntza(k) Alemana
Historia
Sorrera 1919ko apirilaren 6a
Ezeztapena 1919ko maiatzaren 3a
Aurrekoak
Flag of Germany.svg Weimar Errepublika
Flag of Bavaria (striped).svg Bavariako Erresuma
Ondorengoak
Weimar Errepublika Flag of Germany.svg
Bavariako Estatu Askea Flag of Bavaria (striped).svg

Bavariako Sobietar Errepublika (Bayrische Räterepublik edo Münchner Räterepublik) Alemaniako Bavaria estatuan 1918 eta 1919 artean egon zen estatu iraultzaile sozialista izan zen.

1918ko Azaroaren 7an, Errusiar Iraultzaren urteurrenean, Kurt Eisnerrek, Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata Independienteko kideak, Bavaria "estatu aske" aldarrikatu zuen, Alemaniako Azaroko Iraultzaren kontestuan.

1919ko Apirilaren 6an, Bavariako Sobietar Errepublika ofizialki aldarrikatua izan zen. Hasiera batean Ernst Toller eta Gustav Landauer bezalako sozialistek eta Erich Mühsam edo Bruno Traven bezalako anarkistek sostengatu zuten.

1919ko Maiatzaren 3an, Freikorps taldeek Bavaria okupatu eta iraultzarekin bukatu zuten. 800 pertsona atxilotu eta exekutatu zituzten.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1918ko azaroaren 7an, Urriko Errusiar Iraultzaren urteurrenean, Municheko Langile eta Soldadu Kontseiluak, Luis III.na (Bavariako azken erregea) abdikatzera behartu zuten Kieleko errebuelta eta Azaroko Iraultzaren ondoren.

Horren ondoren, Kurt Eisnerrek, USPDko buruak, Bavaria "Estatu Libre" izendatu zuen, Azaroko Iraultzaren kontextuaren barnean. Ondorio gisa, Wittelsbachen dinastia tronutik bota zuten, monarkia bavariarra abolituz. Eisnerrek Estatu sozialistaren sorrera aldarrikatzen zuen, baina alemaniar komunistengandik aldendu eta jabetza pribatua onartu zuen, Errusian gertatutakoaren antzeko iraultza biolento bat ekidin nahiean.

Hala ere, 1919ko hauteskundeetan, USPDak espero baino bozka gutxiago jaso zituen, alderdi komunista eta anarkistekin lehiatzen zelako. Horren aurrean, Eisnerrek bere kargua uztea pentsatu zuen, baina 1919ko otsailaren 21ean, eskuin erradikaleko ofizial gazte batek hil egin zuen Munichen. Eisnerren heriotzak Bavariako tentsio politikoa areagotu zuen, beraz, USPDko buruzagi erradikalenak Munichen, 1919ko apirilaren 6an, "Bavariako Sobietar Errepublika" izendatu zuten, Ernst Toller buru gisa hartuta.

Hasiera baten, anarkismoarengandik gertuago zeuden USPDko zatiek mantendu zuten errepublika. Gustav Landauer, Silvio Gesell, Erich Mühsam, Ernst Toller eta Ret Maruten parte hartzeak azpimarragarriak dira, sobietari zuzenbide anarkista bat eman ziotenak.

Sei egun igaro ondoren, Tollerrek eta USPDko bere alderdiak masen artean indar gutxiegi zeukatela erregimenari eusteko. Horregatik, Bavariako buru komunistek, Eugen Levinék zuzenduta, apirilaren 12an estatu kolpe baten bitartez hartu zuten boterea. Levine eta bere jarraitzaileek laister hasi zuten erreforma politiko eta ekonomiko plan bat, Errusia boltxebikean inspiratutakoa. Gainera, partikular guztiei beraien armak gobernuari entregatzeko agindu zuen, "Bavariako Armada Gorria" sortuz.

Levinék hartutako neurriek eta bere jarraitzaileek Berlin asaldatu zuten, non Gustav Noskeren gobernuak 9000 soldadu bidali zituen Bavariako matxinada geldiarazteko. Hauei 3000 gizon gehitu zitzaizkion Freikorps ultranazionalista eta antikomunisakoak. Azkenerako 35000 soldadu elkartu ziren armada gehiago batzean.

Boikot eta atentatuen beldur izanez, Levinek pertsona aristokrata eta burges kantitate handia atxilotzeko agindu zuen, bahitu bezala balio izango zutenak.

Bavariako Sobietar Errepublika suntsitu osteko desfilea.

Errepublikako gobernua erresistentzia armatua jartzen saiatu zen hainbat tokitan, baina ez zuen ezertarako balio izan, kontrakoak gehiago eta hobeak zirelako. Apirilaren 29an, Levinek 10 bahitu fusilatzeko agindua eman zuen, aurkariak desmoralizatzeko. Zertxobait beranduago, Freikorpsekoak eta gainerako armada Municheko aldirietara gerturatzen ari ziren eta maiatzaren 3an, hiriburua hartu zuten. Honen ondoren, 700 militante komunista atxilotuak izan ziren Bavaria osoan, haietako asko hil egin zituzten. Levine harrapatu eta fusilatu egin zuten 1919ko ekainean.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bavariako Sobietar Errepublika Aldatu lotura Wikidatan