Azaroko Iraultza

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Azaroko Iraultza
Lehen Mundu Gerra
Bundesarchiv Bild 183-B0527-0001-810, Berlin, Brandenburger Tor, Novemberrevolution.jpg
Data Lehen fasea:
1918ko urriaren 29tik azaroaren 9ra
Bigarren fasea:
1918ko azaroaren 3tik 1919ko abuztuaren 11ra
Lekua Alemaniar Inperioa
Emaitza Gilen II.a Alemaniakoa kaiserraren kargugabetzea eta Weimarko Errepublikaren ezarpena
Gudulariak
Flag of the German Empire.svg Alemaniar Inperioa (1918)
______________________________
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Weimarko Errepublika:
* Reichswehr
* Freikorps
* Stahlhelm
* Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata
Flag of the Communist Party of Germany.svg Alemaniako Alderdi Komunista:
* Red flag.svg Espartakisten Liga
* Red flag.svg Bavariako Sobietar Errepublika
* Anarchist flag.svg Alemaniako Langileen Sindikatu Askea
Buruzagiak
Flag of the German Empire.svg Gilen II.a Alemaniakoa
Flag of the German Empire.svg Luis III.a Bavariakoa
Flag of the German Empire.svg Paul von Hindenburg
Flag of the German Empire.svg Erich Ludendorff
Flag of the German Empire.svg Franz von Hipper
Flag of the German Empire.svg Reinhard Scheer
______________________________
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Friedrich Ebert
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Gustav Noske
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Philipp Scheidemann
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Otto Wels
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Waldemar Pabst
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Matthias Erzberger
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Hugo Preuß
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Eugen Schiffer
Red flag.svg Rosa Luxemburg (exekutatua)
Red flag.svg Karl Liebknecht (exekutatua)
Red flag.svg Kurt Eisner (eraila)
Red flag.svg Paul Levi
Red flag.svg Franz Mehring (zendua)
Red flag.svg Wilhelm Pieck
Red flag.svg Ernst Toller
Red flag.svg Erich Mühsam
Red flag.svg Richard Müller
Red flag.svg Emil Barth
Red flag.svg Gustav Landauer (exekutatua)
Red flag.svg Eugen Leviné (exekutatua)
Red flag.svg Karl Radek
Red flag.svg Emil Eichhorn

Azaroko Iraultza edota Alemaniako Iraultza, alemanez: Novemberrevolution, Lehen Mundu Gerraren amaieraldera, Alemaniar Inperioaren monarkia konstituzionala Weimarko Errepublikaren demokrazia parlamentariora aldatzea ahalbideratu zuen iraultza bat izan zen.

Iraultzaren zergatiak gerrak iraun zituen laur urteetan zehar alemaniarrek bizitako egoera latzean, Alemaniar Inperioaren porrotaren eraginean, eta batez ere herri xehera eta langile mailako jendea eta aristokraziaren eliteak eta burgesen arteko tentsio sozialean daude, azken hauek gerra galdu ostean boterea mantentzeak miseria gorrian zegoen herri xehearen sumindura piztuarazi baitzuen.

Iraultza Kielgo marinelen mantxinadarekin hasi zen. Itsasgizon hauek Britainiar Itsas Armadaren aurka Ipar Itsasora ateratzeko beren goi kargu militarren aginduei men egitea uko egin zioten. Egun guxiren buruan, iraultza Alemania osora zabaldu zen, eta 1918ko azaroaren 9an Gilen II.a Alemaniakoa kaiserrak bere kargua uztera behartuarazi zuen. Halere, 1919ko urtarrilean iraultzaileen muturreko helburu sozialistek huts egin zuten, Friedrich Ebert politikaria buru zuen Alemaniako Alderdi Sozialdemokratak /SDP) aurre egin baitzien. Buruzagi sozialdemokrata hauek, gainontzeko alderdi burgesek bezala, iraultzak gerra zibila ekariko ote zuen beldur ziren, hortaz muturreko ideia iraultzaileei eta kaiserraren inguruko eliteko kideak kargugabetzeari uko egin zioten, aldiz, elite aristokratikoarekin harreman demokratikoak ezartzearen alde agertu ziren. Helburu honekin, SDPk Alemaniar Goi Komandantzia Militarrarekin aliantza bat hitzarmendu eta eskuin muturreko indar paramilitarren laguntzaz Espartakisten altxamendua (Spartakusaufstand) bortizki zanpatzea lortu zuten.

1919ko abuztuaren 11an iraultzaren amaiera formala jazo zen, Weimarko Errepublikaren Konstituzioa sinatu zenean.

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Azaroko Iraultza Aldatu lotura Wikidatan