Egiptoko XIV. dinastia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Antzinako Egipto
Dinastiak eta faraoiak
Eye of Horus bw.svg
Aro aurredinastikoa
Aro protodinastikoa
Aro Goiztiarra

I.a - II.a

Inperio Zaharra

III.a IV.a V.a VI.a

Tarteko Lehen Aroa

VII.a VIII.a IX.a X.a XI.a

Inperio Ertaina

XI.a XII.a

Tarteko Bigarren Aroa

XIII.a XIV.a XV.a XVI.a XVII.a

Inperio Berria

XVIII.a XIX.a XX.a

Tarteko Hirugarren Aroa

XXI.a XXII.a XXIII.a XXIV.a XXV.a

Aro Berantiarra

XXVI.a XXVII.a XXVIII.a XXIX.a XXX.a XXXI.a

Aro Helenistikoa

Mazedoniarra . Ptolomeotarra

Erromatar Aroa

Egiptoko XIV. dinastiak, K. a. 1700etik K. a. 1600 arte irauten du, eta, historialariek, Egiptoko bigarren tarteko aroa deitu duten garaiaren barnean dago.

Egiptoko XIII. dinastiako erregea zen Sebekhotep IV.aren erregealdian, Niloren deltan gertaturiko matxinada baten ondoren, bi erresuma independente berri sortu ziren. XIII. dinastiakoen garaikide ziren gobernari hauek, XIV. dinastia osatu zuten, XIII.aren garaikidea.

Erresuma hauetako lehenari buruz, Xoisen sortu zena, deltaren iparmendebaldean, ia ez da ezer ezagutzen bere gobernariei buruz, hauek, beharbada, kanaandarrak izango liratekeelarik. Bigarren erresuma, deltaren iparrekialdean zegoena, Nehesyk, "Beltza, edo Nubiarra" sortu zuen K. a. 1700 inguruan Avarisen (Hut-Uaret, "magaleko gaztelua"). Hiri honek, asiar biztanleriadun dentsitate handikoa, Biblosek merkataritza harremanetan aritzen zen ibai portu bat zuen.

XIV. dinastia hau, deltaren ekialdean gobernatzen duena, beranduago, errege hiksoek domeinatuko dute (XV eta XVI. dinastiak), bere eragina Avarisetik hedatuko dutenak, K. a. 1650ean. Hauek, Egipton, 1730 inguruan ezartzen hasi ziren.

XIV. dinastiaren erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dinastia honetako gobernariak, beharbada, hiksoekin lotuak egon litezke, sarri, jatorri semitarrekoak bezala identifikatzen diren arren, bertako errege batzuen izenen etimologiaren ondorioz, Yakobaam bezala.

Gobernari batzuen izenak, Turineko Errege Kanonari esker ezagutzen dira, 70 inguru aipatzen dituena. Manetonek, 76 izan zirela dio, baina soilik horietako batzuk berretsi dituzte iturri garaikideek. Saqqarako Errege Zerrendak eta Abidoseko Errege Zerrendak, aipatu gabe uzten dituzte, tokiko nobleziarekin lotuta ez egoteagatik.

Izenen batzuk, beharbada, ez dira benetako gobernarienak izango, baizik eta beste gobernari batzuen ezizenak izan litezkeela. Beharbada, asko, gobernari garaikideak dira, deltaren toki ezberdinetan gobernatzen ari direnak.

XIV. dinastiako gobernariak Turineko Errege Kanonean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Turineko Errege Kanona Zenbakia Erregealdiaren iraupena Titulatura Transliterazioa Itzulpena Iruzkinak
7. (?) Nehesyren balizko aita
Nehesy 8.1 ...3...
M23L2<
G21V28sZ4T14
>G7
n h sy
Jatyra 8.2 ...a, 3m...
M23L2<
N5N28
D36
U33Z4
>G7
ḫˁ ty rˁ
Nebfautra 8.3 1a, 5m, 15d
M23L2<
N5nb
f
F40Z7
t
Y1
Z2
>G7
nb f 3u t rˁ
Sehebra 8.4 3a... 1d
M23L2<
N5sV28bW3
N5
>G7
s h b rˁ Rak edertzen duena
Mer [...] ra 8.5 3a (?)
M23L2<
N5U7
r
I10
I9
G1G41
G36
>G7
mr df3u Raren (...) maite duena Merdyefara
Seuadykara 8.6 1a
M23L2<
N5sM13D28Z1
>G7
s u3ḏ k3 rˁ Raren Ka lorarazten duena Seuadykara
Neb [...] ra 8.7 1a
M23L2<
N5N5
nb
I10
I9
G1G41
G36
>G7
nb df3u Ra (...)ko jauna da
Uebenra 8.8
M23L2<
N5Z7bn
N5
G7
>G7
u e n rˁ Rak ... elkartzen du
Ulertezina 8.9 1
...ra 8.10 4
M23L2<
N5HASHn
N5
>G7
...r rˁ
...uebenra 8.11 3a (?)
M23L2<
N5HASHZ7bn
N5
G7
>G7
...u b rˁ ... Raren igoera
Autibra 8.12 ...18d (?)
M23L2<
N5F40Z7
t
Y1
Z2
ib
Z1
>
3u t ib rˁ Raren loria
Heribra 8.13 ...29d (?)
M23L2<
N5O4r
Y1
ib
Z1
>G7S34U28
h r ib rˁ
ˁnḫ ud3
Heribra bizitze oparoa duena...
Nebsenra 8.14 ..., 5m...
M23L2<
N5nbsn
Z2
>G7
nb sn rˁ Ra jauna da...
...ra 8.15
M23L2<
N5HASH
>
...rˁ
Sekheperenra 8.16 2a
M23L2<
N5sL1r
n
>G7
s ḫpr r n rˁ
Dyedkherura 8.17 2a, 5 (?)
M23L2<
N5R11G7P8Z7
>G7
ḏd ḫru rˁ Raren ahotsa ziurra da
Seankhibra 8.18 ...19d (?)
M23L2<
N5sS34n
Aa1
ib
Z1
>G7
s ˁnḫ ib ib rˁ Raren bihotza omentzen duena
Nefertemra 8.19 ...18d (?)
M23L2<
N5nfrt
tm
HASHG7
>G7
nfr tm rˁ Ra Nefertemen ... da
Sekhem...ra 8.20
M23L2<
N5S42G17HASH
>G7ir
n
sḫm...rˁ
ir n
Raren ... indartsua da
Kakemura 8.21
M23L2<
N5D28D52
E1
I6Z7
t
E1
>
k3 km u rˁ
Neferibra 8.22
M23L2<
N5nfrib
Z1
HASH
>
nfr ib rˁ Raren bihotza miragarria da
I...ra 8.23
M23L2<
N5iA2HASH
>HASHS34U28s
i...rˁ
ˁnḫ ud3 s
...Ra... oparoa eta indarra du
Kha...ra 8.24
M23L2<
N5N28
D36
Y1
HASH
>
ḫˁ...rˁ
Aakara 8.25
M23L2<
N5O29VD28HASH
>
ˁ3 k3 rˁ Ziuraski Nedykara
Semen...ra 8.26
M23L2<
N5smn
n
HASH
>
s mn...rˁ Erabakitzen duena... Ra ezarria da
Dyed...ra 8.27
M23L2<
N5R11R11HASH
>
ḏd...rˁ Raren ... egonkorra da
...ka...ra 8.28
M23L2<
N5HASHD28Z1G7
>
...k3...rˁ Raren ... egonkorra da
Galdua 9.1
Ulertezina 9.2
Ulertezina 9.3
Galdua 9.4
Ulertezina 9.5
Ulertezina 9.6
Senefer...ra 9.7
M23L2<
N5snfrHASH
>
s nfr...rˁ Raren ...ri egiten diona, oso ederra da
Men...ra 9.8
M23L2<
N5mn
n
HASH
>
mn...rˁ Raren ... egonkorra da
Dyed... 9.9
M23L2<
R11R11HASH
>
ḏd...
Ulertezina 9.10
Galdua 9.11
Ulertezina 9.12
Ulertezina 9.13
Inek... 9.14
M23L2<
iK1
n
V31
HASH
>
in k...
Ineb... 9.15
M23L2<
iA2nbHASH
>
i nb...
Ip... 9.16
M23L2<
iA2pHASH
>
i p...
Hab 9.17
M23L2<
O4G1b
>
h 3 b Beharbada fikziozkoa
...Sa... 9.18
M23L2<
G39Z1
>
...s3... ...ren semea Aped
Hepu 9.19
M23L2<
Aa5
p
Z7E1
>
hpu Ziuraski fikziozkoa
Shemsu 9.20
M23L2<
T18sZ7D54
>G7ir
n
šm su
ir n
Ziuraski fikziozkoa
Meni... 9.21
M23L2<
mn
n
iHASH
>
mn i...
Uerka... 9.22
M23L2<
G36
r
X7A28HASH
>
ur k3... Ziuraski fikziozkoa
Galdua 9.23
Ulertezina 9.24
...ka 9.25
M23L2<
HASHA2D28Z1
>G7
k3
...ka 9.26
M23L2<
HASHD28Z1
>G7
k3
...Iren 9.27
M23L2<
HASHZ1G7
>G7ir
n
(...)
...ir n
...ren Hepu 9.28
M23L2<
HASHr
n
>G7Aa5
p
Z7Y1
...r n
hpu
Ziuraski fikziozkoa
...ka Nebnanati 9.29
M23L2<
HASHD28Z1G7
>G7nb
n
n
G1
U33iD54
...k3
nb n n3ty
[...]ka Bebenem 9.30
M23L2<
HASHD28Z1G7
>G7b b
n
Z3mD54
...k3
b b n m
Semitar jatorriko izena
Ulertezina 9.31
I... 10.1
M23L2<
iHASH
>
i...
Seth 10.2
M23L2<
C7G7HASH
>
sth Ziuraski fikziozkoa
Sunu... 10.3
M23L2<
T11
W24 Z7 O50
HASH
>
su nu medikua (?) Ziuraski fikziozkoa
Hor... 10.4
M23L2<
G5G7HASH
>
hr Hor III, Ziuraski fikziozkoa
Galdua 10.5
Ulertezina 10.6
Nib... 10.7
M23L2<
D35ibE8n
n
n
>
n ib
Mer? en?... 10.8
M23L2<
mr
(
 
 
)
n
(
 
 
)
G7HASH
>
mr ? n ? zeinu hieratiko batzuk interpretaezinak dira
Penensetensetep 10.9
M23L2<
p
n
n
sK3
t t
nsp
t
HASH
>
p n n s tt n s p t Ziuraski fikziozkoa
Kheretheb Shepedu 10.10
M23L2<
T28
r
W3
t B1
Z3A50Z3HASH
>
hr t hb šps u Ziuraski fikziozkoa
ju...hemet 10.11
M23L2<
Aa1
D43
Z7HASHN42
t B1
HASH
>
ḫu...hm t Ziuraski fikziozkoa
Galdua 10.12
Anetyerira Soilik eskarabeo bategatik ezagutzen dena Kanonean agertzen ez dena. Ziuraski fikziozkoa
Inai Soilik eskarabeo bategatik ezagutzen dena Kanonean agertzen dena. Sebekhotep VI.arekin identifika daiteke

XIV. dinastiaren kronologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kronologia estimatua:


Aurrekoa
Egiptoko XIII. dinastia
Egiptoko XIV. dinastia
Egiptoko XIV. dinastia
Ondorengoa
Egiptoko XV. dinastia

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Egiptoko XIV. dinastia