Encyclopédie

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
L'encyclopedieren azala (1751).

Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers 1751 eta 1772 artean Frantzian Denis Diderot eta Jean d'Alemberten zuzendaritzapean editatutako entziklopedia bat da.

XVIII. mendeko lanik handienetakotzat hartzen da, ez soilik lehen entziklopedia frantziarra izateagatik, baizik eta garaiko ezagutzarik garrantzitsuenen sintesi bat izateagatik, garairako ahalegin editorial handi bat izan zelarik.

Duen ezagutzagatik, ordezkatzen duen ahaleginagatik, eta bere egileek eman zizkioten asmoengatik Ilustrazioaren proiektuaren ikur, arma politiko, eta editoreen, erredaktoreen eta botere sekular eta eklesiastikoen ordezkarien arteko eztabaida ugariren arrazoia izan zen.

Aurrekariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Entziklopedia bat frantsesez argitaratzeko ideia Ingalaterran Ephrain Chambersen Cyclopaediak (Zientzien eta Arteen Hiztegi Unibertsala) (1728) izan zuen eragin eta arrakasta editorialagandik eta jesuitek idatzitako Trevouxren argitaratzetik jaiotzen da. Nabarmendu behar da, baita ere, irakurle ugarik mota hauetako lanak eskatzen zituztela.

André Le Breton editore frantziarrak, liburuzain arrakastatsua eta lan ingelesen itzulpenean aditua zena, 1745ean Chambersen entziklopedia frantsesera itzultzeko baimena jaso zuen. Bretonek, proiektua lideratzeko, hasiera batean John Mills, Frantzian bizi zen ingeles bat zena, eta Jean Paul de Gua de Malves abadea aukeratu zituen, baina arrazoi ezberdinengatik proiektua utzi egin zuten. 1747an Le Bretonek Dideroti eta d'Alemberti ematen die Encyclopédie argitaratzeko lana.

Garapen editoriala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diderot eta D'Alemberten inkorporazioak erabat eraldatu zuen proiektua, itzulpen soil bat izatetik askoz lan handiago bat izatera pasatuz, garaiko ezagutzak arrunt bilakatzeko, argitaratu gabeko lanekin eta grabatu ugarirekin.

Entziklopedia egitura eta gaien arabera sailkatzeko, Diderotek eta D'Alembertek Novum organum-en (1620) Francis Baconek adierazten duen giza ezagutzen zuhaitza hartzen dute, eta Descartesen eta bere Metodoaren diskurtsoaren (1637) eragina ere badaramate.

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Encyclopédie Aldatu lotura Wikidatan