Griko

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Grikoa
Κατωιταλιώτικα, Katoitaliótika
Non mintzatzen den: Italia 
Eskualdea: Salentoko penintsula (Apulia), Calabria
Hiztunak: 20.000
Hizkuntza familia: Indoeuroparra
 Greziera
  Dorikoa
   Grikoa 
Estatus ofiziala
Hizkuntza ofizialtzat duten lurraldeak:
Erakunde araugilea: arautu gabea
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1: ez du
ISO 639-2:
ISO 639-3:

 

GrikoSpeakingCommunitiesTodayV4.png
Grikoaren hiztunen kokapena Salento eta Calabriako hizkuntz enklabeetan.
 

Grikoa greziera modernoaren dialektoa da, Italiako Magna Graecia eskualdean mintzatua.

Greziarrek grikoari Katoitaliótika (Κατωιταλιώτικα) deritzote, hau da, Hegoaldeko italiera. Era berean, Kalabrera era deitzen zaio grikoari, bere aldaera bat den grekokalabrerarekn nahasiz. Salentoar grikoa, salentoera (bi izen horietan, Salentoko aldaera nabarmenduz) eta grekanikoa izenez ere ezaguna da.

Antzina, grikoa Italiako hegoalde osoan mintzatzen bazen ere, gaur egun bi hizkuntz enklabetan hitz egiten da (ikus mapa):

  • Apuliako (Salentoko penintsula) Grecia Salentina izeneko ingurua: Calimera, Martano, Castrignano de' Greci, Corigliano d'Otranto, Melpignano, Soleto, Sternatia, Zollino eta Martignano herriak, non 40.000 bat biztanle bizi baitira.
  • Calabriako Bovesia inguruko bederatzi udalerri. Hemen populazioa txikiagoa da. Ezaugarri propioak dituen grekokalabrera mintzatzen da hemen.

Grikoaren jatorria eta egoera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Grikoaren jatorriari buruzko teoria zabalduena Gerhard Rohlfs eta G. Hatzidakis egileena da. Hauen arabera, grikoaren jatorria Antzinako Greziak Italiako hegoaldea eta Sizilia kolonizatu zuen garaian bilatu behar dira, K.a. VIII. mendean. Horrela, grikoa Italiako hegoalde greziarraren (Magna Graecia izenekoa) bizirik mantentzen den azken testigantza da.

Grikoak Doriar hitz zenbait eta greziera zaharraren forma batzuk mantzentzen ditu, grezieraren hegoaldeko dialektoak (Tsakoniarra) bezala. Hala ere, grikoa eta greziera modernoa elkarren artean ulertzekoak dira.

Grikozko folkloreak ahozko tradizio aberatsa du. Grikozko abestiek, musikak eta poesiak arrakasta handia dute bai Grezian eta baita Italian ere. Salentoko musika talde ezagun bi Ghetonia eta Aramirè dira. Era berean, Dionysis Savvopoulos eta Maria Farantouri bezalako Greziako artista ospetsuek grikozko emanaldiak eskaintzen dituzte.

Italiako parlamentuak Salentoko Griko komunitatea "gutxiengo etniko eta linguistiko" izendatu du, Minoranze linguistiche Grike dell'Etnia Griko-Salentina izendapenarekin.

Grikozko adibidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

"Kalinifta", grikozko kanta herrikoia:

Grikoz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Εβώ πάντα σε σένα πενσέω,
γιατί σένα φσυχή μου 'γαπώ,
τσαι που πάω, που σύρνω, που στέω
στην καρδιά μου πάντα σένα βαστώ.

transliterazioa:
Evo panta se sena pensèo,
yiatì sena fsihi mou ghapò,
Tse pou pao, pou syrno, pou steo
stin kardià mou panta sena bastò.

Greziera modernoaz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Εγώ πάντα εσένα σκέφτομαι,
γιατί εσένα ψυχή μου αγαπώ,
και όπου πάω, όπου σέρνομαι, όπου στέκω,
στην καρδιά μου πάντα εσένα βαστώ.

Euskaraz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beti zugan pentsatzen dut,
Maite zaitudalako, arima nirea,
Eta joaten, ezkutatzen, geratzen naizen edozein lekutan,
Beti nire bihotzean eramango zaitut.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Griko Aldatu lotura Wikidatan