Haitiko Iraultza

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Haitiko Iraultza
Napoleondar Gerrak
Battle for Palm Tree Hill.jpg
'Santo Domingoko gudua', January Suchodolski
Data 1791ko abuztuaren 21a1804ko urtarrilaren 1a
Lekua Saint-Domingue
Emaitza Haitiarren garaipena
Gudulariak
1. fase:
Flag of Haiti (1791–1789).svg Esklabo matxinoak
2. fase:
Flag of Royalist France.svg Frantziar monarkikoak
Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg Espainiar Inperioa
Flag of Great Britain (1707–1800).svg Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua
3. fase:
Flag of France.svg L'Ouverture
4. fase:
Flag of Haiti (1803–1804).svg Haiti
Flag of Great Britain (1707–1800).svg Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua
1. fase:
Flag of French-Navy-Revolution.svg Frantziako monarkikoak
2. fase:
Flag of France.svg Frantziako Lehen Errepublika
Flag of Haiti (1791–1789).svg Esklabo matxinoak
3. fase:
Flag of France.svg Rigaud
Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg Santo Domingoko kapitaintza nagusia
4. fase:
Flag of France.svg Frantziako Lehen Errepublika
·Banner of 1st Polish Legion in Italy.jpg Poloniar legioak
Buruzagiak
1. fase:
Flag of Haiti (1791–1789).svg Dutty Boukman
Flag of Haiti (1791–1789).svg André Rigaud
Flag of Haiti (1791–1789).svg Hyacinthe
Flag of Haiti (1791–1789).svg Jean-François Papillon
Flag of Haiti (1791–1789).svg Georges Biassou
2. fase:
Flag of Royalist France.svg Paul-Louis Dubuc
Flag of Great Britain (1707–1800).svg John Whitelocke
Flag of Great Britain (1707–1800).svg John Whyte
Flag of Great Britain (1707–1800).svg Sir Thomas Maitland
3. fase:
Flag of France.svg Toussaint L'Ouverture
4. fase:
Flag of France.svg Toussaint L'Ouverture
Flag of Haiti (1803–1804).svg Jean-Jacques Dessalines
1. fase
Flag of Royalist France.svg Blanchelandeko bizkondea
Flag of French-Navy-Revolution.svg Caradeuxko markesa
Flag of French-Navy-Revolution.svg Léger-Félicité Sonthonax
2. fase:
Flag of Haiti (1791–1789).svg Toussaint L'Ouverture
Flag of Haiti (1791–1789).svg Hyacinthe
Flag of Haiti (1791–1789).svg Jean-François Papillon
Flag of Haiti (1791–1789).svg Georges Biassou
Flag of Haiti (1791–1789).svg André Rigaud
Flag of France.svg Étienne de Lavaux
Flag of France.svg Hédouvilleko kondea
Flag of France.svg Julien Raimond
3. fase
Flag of Haiti (1791–1789).svg André Rigaud
4. fase
Flag of France.svg Charles-Victoire-Emmanuel Leclerc
Flag of France.svg Rochambeauko bizkondea

Haitiko Iraultza (frantsesez: Révolution haïtienne) Frantziar kolonialismoaren eta esklabotzaren aurkako esklabu matxinada arrakastatsua izan zen. Saint-Dominguen frantziarrek zuten agintearen aurka altxatu ziren, Haitiren independentziara eramango zuena. 1791an hasi zen eta 1804an bukatu zen, koloniaren indpendentziarekin. Esklabotzaren aurkako altxamendu bakarra izan zen estatu berri baten sorrera ekarri zuena. Gainera, esklabotza bera ezeztatu eta zuriak ez zirenen agintea ekarriko zuen bakarra izan zen. Haitiko Iraultzaren ikertzaileen arabera Mundu Atlantikoan arrazismoaren aurkako momentu historiko definitorioa izan zen.

Esklabotzaren instituzioan eragina izan zuen Ameriketan. Frantziar agintearen bukaera eta esklabotzaren abolizioaren ondoren, euren eskubide berrien kudeaketa arrakastatsua izan zen, mulatoekin batera, Europako zurien aurrean independentzia mantenduz. Espartakok 1.900 urte lehenago Erromako Errepublikaren aurka egindako altxamenduaren osteko esklabu-matxinadarik handiena izan zen. Beltzen gutxiespenaren inguruan zeuden klitxeak aldatu zituen eta esklabuek euren askatasuna mantentzeko zuten gaitasun ezaren ideia bertan behera utzi zuen. Esklabu jabeek beldurra hartu zioten egoerari, esklabuek zuten antolatzeko gaitasuna ikusita.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]