Pinotxo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Pinotxo, Enrico Mazzantiren marrazki batean.

Pinotxo (italieraz, Pinocchio) Pinotxoren abenturak izeneko ipuinaren protagonista da, haur-literaturako klasikoa dena. Iritzi-emaile askoren ustez, haurrentzako ipuina bainago, gaur egungo gizartearen alegoria da.

Carlo Collodik sortutako pertsonaia da eta liburua 1883an argitaratu zen Italian. Hasiera batean, Collodiren asmoa ez zen haurrentzako ipuin bat idaztea, jatorrizko bertsioan Pinotxo urkatu egiten baitute, egin dituen hutsengatik. Aurrerago idatzi zituen bertsioetan, istorioaren amaiera ezaguna sortu zen: Pinotxo benetako haur bihurtzen da.

Estiloari dagokionez, istorio berritzailea eta modernoa izan zen eta idazle askorengan eragina izan zuen. Florentziar jatorriko hitz eta esaerez aberastutako italieraz idatzita dago. Liburuan azaltzen diren hainbat kontzeptu gizartean sustatu dira, hala nola, gezurtiei sudurra hazten zaielakoa.

Berehala arrakasta izan zuen, baina familia aberatsen artean ez zen haurrentzako egokitzat jo.

Aleksei Tolstoik moldaketa ezaguna ondu zuen errusieraz, Burratinoren abenturak izenekoa (burratino hitzak italieraz "txotxongilo" esan nahi du).

Pertsonaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.

Pinotxo: zurezko txotxongilo bihurria, amaieran ume bihurtzen dena bere bihotz onarengatik.

Geppetto: Pinotxo sortu zuen zurgin zaharra, ileorde horia daramana.

Maisu Gerezi edo maisu Antton: Gepettoren zurgin lagun bat. Berak aurkitutako egur pusketatik sortu zen Pinotxo.

Kilker Hiztuna: Aholkuak ematen dituen kilkerra. Pinotxok hil zuen, baina gero mamu gisa agertzen zaio askotan.

Sujale: Txotxongilolaria. Itxura beldurgarria izan arren, ona da azkenean.

Arlekino, Politxinela eta Rosaura anderea: Pinotxo euren anaiatzat hartu duten txotxongiloak.

Azeria eta Katua: Pinotxori iruzur egiten dioten animaliak, herren eta itsuarena eginez.

Ostalaria: Karramarro Gorria ostatuaren jabea: elkar hartuta dago Azeria eta Katuarekin, Pinotxori iruzur egitearren.

Ile turkesako Maitagarria: Pinotxoren zaindaria, lehen nebatzat eta gero semetzat hartzen duena. Amaieran, Pinotxo ume bihurtzen du.

Belatza: Pinotxo urkabetik salbatzen laguntzen diona Ile turkesako Maitagarriari.

Medoro: Ile turkesako Maitagarriaren kanitxe zalgurdi-gidaria.

Hontza eta Belea: Kilker Hiztunarekin batera, Pinotxo artatzen duten sendagileak.

Papagaia: Pinotxori adierazten diona Azeriak eta Katuak Mirariren Soroan egindako iruzurra.

Epailea: Tentelerri izeneko hiriko epailea, gorilen arrazako tximinoa dena.

Sugea: larru berdea, suzko begiak eta isatz zorrotza dituen sugea, barrearen barrez hil dena.

Nekazaria: Pinotxo zepoz harrapatu eta zakur zaintzaile lan egitera behartzen duena, Melanpo aurreko zakurra hil zaiolako.

Ipurtargia: Pinotxo zepoak harrapatuta aurkitzen duena.

Lepazuriak: nekazariaren oilaskoak lapurtzen dituztenak. Pinotxok salatzen ditu.

Usoa: Itsasertzera eramaten duena Pinotxo Gepettoren bila.

Marrazoa: Gepetto irensten duena. Haren sabelean bizi da agurea.

Izurdea: Pinotxori Erle langileen herria izenekoaren nondik norakoak azaldu dizkiona.

Barraskiloa: Ile turkesako Maitagarriarentzat lan egiten duena. Amaieran Pinotxok bere diru guztia eman dio.

Alidoro: guardien artzakur handia. Pinotxo itotzen ari zenean salbatu zuen eta berak Pinotxo frijituta izatetik.

Arrantzale berdea: munstroa zirudien arrantzale itsusia; ilea, azala, begiak eta bizar luzea berde zituen. Bere sarean Pinotxo harrapatu zuen eta zartagin batean frijitzen saiatu.

Romeo edo Metxa: Pinotxoren eskola-laguna, metxa bezain meharra, zimela eta luzanga. Harekin joan zen Jostailuen Lurraldera.

Gizontxoa: Jostailuen Lurraldearen jabea.

Muxartxoa: Pinotxori Jostailuen Lurraldeari buruzko egia azaldu diona; hura ere astakume bilakatu da.

Zuzendaria: Pinotxo astakumeak lan egiten duen zirkuaren zuzendaria.

Eroslea: danbor bat egiteko, Pinotxo astakumea erosi zuena. Soka bati lotuta, Pinotxo uretara bota zuen, baina ito beharrean, berriro txotxongilo bihurtu zen.

Atuna: Marrazoak Pinotxorekin batera irentsi zuen. Berak ere ihes egin zuen eta Pinotxo eta Gepetto eraman zituen hondartza batera.

Euskarazko itzulpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Agustina Pontestak itzuli eta Elkar argitaletxeak argitaratu zuen 1987an, eta 2011n, itzulpen horretan oinarriturik, beste bat argitaratu zuen Galtzagorri Elkarteak Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin bultzatutako Klis Klasikoak bildumaren barruan, Koldo Biguri eta Garazi Joana Goikoetxearen eskutik.[1]

Filmak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pinotxori buruzko 20 filmetik gora egin dira, haien artean, Walt Disneyek 1940an egindako marrazki bizidunekoa, Luigi Comencini-ren 1972koa eta 2002ko Roberto Benignirena (horrek ez zuen arrakasta handirik izan).

Disneyren filma (1940ko otsailaren 7an estreinatua) moldaketa askea den arren, animazio maisulana da eta Estatu Batuetako Kongresuko Liburutegiak "kulturalki garrantzitsu" izendatu du. Horregatik, herrialde horretako Film Erregistroan babesteko aukeratua izan zen.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «Galtzagorri. Behinola. Liburu Kuttunak. Susana Larre» Behinola aldizkaria ISSN 1575-8168. 34.zkia (2016ko abendua) 60 orr..

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]