Sumeriera

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Sumeriera
Datu orokorrak
Hiztunak 0 (2018)
Ofizialtasuna Sumeria eta Akad
Eskualdea Mesopotamia
Hizkuntza familia
giza hizkuntzak
Informazio filologikoa
Hizkuntza-tipologia SOV hizkuntza, hizkuntza eranskari eta hizkuntza isolatu
Alfabetoa Idazkera kuneiforme
Hizkuntza kodeak
ISO 639-2 sux
ISO 639-3 sux

Sumeriera[1] (sumerieraz: 𒅴𒂠, EME.ĜIR15, "bertako hizkuntza") antzinako Sumerko hizkuntza izan zen, historiako hizkuntza idatzietan antzinakoena. Hizkuntza galdua izan zen, XIX. mendean asiriologoek idazkera kuneiformea deszifratu zuten arte.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gutxienez K. a. IV. milurtekotik aurrera hegoaldeko Mesopotamian mintzatzen zen. K. a. III. milurtekoan sumertarren eta akadiarren artean harreman kultural estuak sortu ziren, elebitasun zabala tartean[2]. Hori zela eta, sumeriera eta akadieraren artean elkarrekiko eragina nabarmena izan zen eta hizkuntzalariek biek sprachbund sortu zutela diote[2]. III. eta II. milurtekoetan zehar, basamortutik iritsitako herri semitikoek aginpidea eskuraturik, akadierak sumeriera ordeztu zuen eguneroko bizitzan[3] baina sumeriera oraindik hizkuntza sakratu, literario eta zientifiko gisa erabili zuten Mesopotamian I. mendera arte.

Aldiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aldien arabera sumeriera mota zenbait bereizten dira:

  • arkaikoa (K. a. 3100-2500), gaizki ezaguna oraino;
  • klasikoa (K. a. 2500-2300);
  • sumeriera berria (K. a. 2000. urtean amaitua).

Idazkiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Idazkera kuneiformez transkribatu zen lehen hizkuntza izan zen. Sumerierazko testu asko dago eta era askotakoak dira, hala pragmatikoak (juridikoak, administratiboak, merkataritza alorrekoak, irakaskuntzakoak) nola erlijiozkoak (erritualak, aztikeriak, himnoak, mitoak, kantu epikoak, atsotitzak…).

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   47. araua - Hizkuntza hilak eta klasikoak, Euskaltzaindia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0047.pdf. Noiz kontsultatua: 2012-11-3  .
  2. a b   Deutscher, Guy (2007), Syntactic Change in Akkadian: The Evolution of Sentential Complementation, Oxford University Press, 20–21. orrialdea, ISBN 9780199532223, http://books.google.com/?id=XFwUxmCdG94C  .
  3.   Woods, C. (2006), Bilingualism, Scribal Learning, and the Death of Sumerian, Margins of Writing, Origins of Culture, Chicago, 91-120. orrialdea, http://oi.uchicago.edu/pdf/OIS2.pdf  .
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Sumeriera Aldatu lotura Wikidatan
Hizkuntza Artikulu hau hizkuntzei buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.