Tiumen

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Tiumen
Тюмень
 Errusia
Крестовоздвиженская церковь (Тюмень)-2.jpg
Flag of Tyumen (Tyumen oblast).png Coat of Arms of Tyumen (Tyumen oblast) (2005).png
Administrazioa
Herrialdea Errusia
Errusiako oblastak Tiumen oblasta
Urban okrug in RussiaTyumen Urban Okrug
Alkatea Ruslan Nikolaevich Kukharuk Itzuli
Izen ofiziala Тюмень
Jatorrizko izena Тюмень
Posta kodea 625000
Geografia
Koordenatuak 57° 09′ 00″ N, 65° 32′ 00″ E / 57.15°N,65.533333333333°E / 57.15; 65.533333333333Koordenatuak: 57° 09′ 00″ N, 65° 32′ 00″ E / 57.15°N,65.533333333333°E / 57.15; 65.533333333333
Tiumen hemen kokatua: Errusia
Tiumen
Tiumen
Tiumen (Errusia)
Azalera 235 km²
Altuera 102
Demografia
Biztanleria 581.907 bizt. (2017)
Dentsitatea 2.476,2 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera 1586
Telefono aurrizkia 3452
Ordu eremua UTC+05:00
Hiri senidetuak Kaunas, Celle, Houston eta Brest
Hizkuntza ofiziala errusiera
http://www.tyumen-city.ru/

Tiumen[1] (errusieraz: ТюменьTiuméñ) Errusiako hiria da, Tiumen oblasteko hiriburua. Mendebaldeko Siberiako ordokiaren hegoaldean dago, Tobolera isurtzen den Tura ibaiaren ertzean[2], Moskutik 1.725 km ekialdera. 2010ean 581.907 biztanle zituen[3].

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Siberiako errusiar hiri zaharrena da. Izan ere, 1586. urtean sortu zuten, errusiarren hedapena indartzeko, XIV. mendean eraikitako tatariar herri baten gainean. Siberiako kolonizaziorako abiapuntu nagusia izan zen luzaroan[4]. 1782. urtean hiri izaera eman zioten.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibai portua da eta bertatik igarotzen da Transiberiarra[5]. Nazioarteko aireportua dago, baita eskualderakoa ere. Izan ere, petrolio- eta gas-ekoizpen handia dago Tiumenen; horregatik hiria Errusiako gunerik garrantzitsuenetarikoa da, ekoizpenez eta garraioz oso estrategikoa delako, baita industriari, politikari eta kulturari dagokionez ere. Besteak beste, 2009. urtean hirurogei banketxek egoitzak zituzten Tiumenen.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tiumenen klima kontinental hezea dago: uda beroak eta hezeak dira, eta neguak oso hotzak eta luzeak. Eguraldia sarri aldatzen da. Urtarrileko batez besteko tenperatura −16,7ºC da; baina jaso duten hotzena 1951. urteko otsailekoa da, -50ºC. Uztaileko batez besteko tenperatura 18,6ºC-koa da, eta jaso duten beroena, 38ºC.

Datu klimatikoak (Tiumen)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 5.6 7.0 17.1 30.7 34.9 36.2 37.5 37.4 31.2 24.1 12.8 6.7 37.5
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) -10.7 -8.1 0.1 9.4 17.7 23.3 24.5 21.2 14.7 7.3 -3.5 -9.1 7.2
Batez besteko tenperatura (ºC) -15.0 -13.3 -5.3 3.7 11.3 17.1 18.8 15.8 9.6 3.1 -7.0 -13.0 2.2
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -19.2 -18.1 -10.4 -1.3 5.4 11.3 13.6 11.1 5.4 -0.4 -10.4 -16.9 -2.5
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -46.2 -43.7 -38.4 -29.5 -10.2 -1.9 0.7 -2.7 -8.6 -26.7 -41.0 -49.2 -49.2
Pilatutako prezipitazioa (mm) 25 15 17 23 45 55 89 60 57 38 34 27 485
Euri egunak (≥ 1 mm) 0.4 0.2 2 9 16 17 17 19 19 13 4 0 117
Elur egunak (≥ 1 mm) 24 19 15 8 4 0.2 0 0 2 11 20 23 126
Eguzki orduak 67.1 122.0 181.2 231.4 280.7 301.4 304.7 233.1 161.9 101.4 68.4 51.1 2104.6
Hezetasuna (%) 80 76 70 62 58 65 72 77 77 77 80 80 73
Iturria (1): Pogoda.ru.net[6]
Iturria (2): Weatherbase (eguzki-orduak)[7]

Biztanleria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendean Transiberiarra Tiumen ingurura heldu zenean hiria nabarmen hazi zen, XX. mende hasieran 30.000 biztanle inguru zituela. Bigarren Mundu Gerraren ostean Erdialdeko Errusiako langileen etorrerarekin hiria are gehiago hazi zen, 150.000 biztanlera iritsiz.

1969. urtean Mendebaldeko Siberian petrolioa eta gasa aurkitu zutenean, hiria berriro langile etorkinez hazi zen, eta hamarkada horretan 250.000 biztanle izatera iritsi zen. Handik aurrera biztanleria egonkortu egin zen, eta 1985-1991ko krisialdia gorabehera, biztanleriak gora egin zuen: 1989. urtean 476.869 biztanle zeuden. Ekonomia-gune garrantzitsua denez, hiriak hazten jarraitu izan du: 581.907 biztanle zeuden 2010. urtean.

Tiumengo biztanle gehienak errusiarrak, ukrainarrak eta tatariarrak dira.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Tiumen Aldatu lotura Wikidatan