Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da

Mosku

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Mosku
Москва
capital of Russia (en) Itzuli
Moscow-City (36211143494).jpg
Flag of Moscow, Russia.svg Coat of Arms of Moscow.svg
Administrazioa
Estatu burujabe Errusia
Alkatea Sergey Sobyanin (en) Itzuli
Izen ofiziala Москва
Moscow
Jatorrizko izena Москва
Posta kodea 101001–135999
Geografia
Koordenatuak 55° 45′ 21″ N, 37° 37′ 04″ E / 55.7558°N,37.6178°E / 55.7558; 37.6178Koordenatuak: 55° 45′ 21″ N, 37° 37′ 04″ E / 55.7558°N,37.6178°E / 55.7558; 37.6178
Map of Russia - Moscow.svg
Azalera 2562 km²
Altuera 156 m
Mugakideak Moskuko oblasta eta Kalugako oblasta
Demografia
Biztanleria 12.500.123 bizt. (2018)
Dentsitatea 4.879,05 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera ezezaguna
Telefono aurrizkia 495, 499
Ordu eremua Moskuko Ordua eta UTC+03:00
Hiri senidetuak La Paz, Tbilisi, Berlin, Kairo, Vilnius, Kolomna, Pavlodar, New Delhi, Tirana, Chicago, Krakovia, Madril, Tel Aviv, Teheran, Varsovia, Riga, Bukarest, Pekin, Banja Luka, Torzhok (en) Itzuli, Lausana, Brusela, Tarento, Mykolaiv, Londres, Ljubljana, Sofia, Amsterdam, Praga, Delhi, Manila, Buenos Aires, Nur-Sultan, Atenas, Düsseldorf, Viena, Tallinn, Bangkok, Erevan, Ingolstadt, Aljer, Tunis, Jakarta, Ankara, Amman, Beirut, Seul, Brusela, Amsterdam, Simferopol, Podgorica, Košice, Kharkiv, Donetsk, Gəncə, Brest, Uzhhorod, Raxt, Jelgava, Pazardzhik (en) Itzuli, Tokio, Bratislava, Piongiang, Kiev, Cusco, Krasnoiarsk eta Ramallah
Matrikula 77, 97, 99, 177, 197, 199, 777 eta 799
Hizkuntza ofiziala errusiera
mos.ru

Mosku (errusieraz Москва́, Moskva, mɐˈskva, Speaker Icon.svg ahoskera (i · ?)) Errusiako hiriburua eta hiri nagusia da, eta baita Ekialdeko Europako politika, ekonomia, finantza, hezkuntza eta garraio gune nagusia ere. Moskova ibai ertzean kokaturik dago. 2010ean 11.503.501 biztanle zituen[1]. Munduko 7. hiri jendetsuena eta Europako bigarrena (Istanbulen ondotik) da.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiriaren izena zeharkatzen duen ibaitik dator, Moskova (Moskvá, antzinako errusieraz град Москов).

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Moskuko Plaza Gorria

Ez da ezagutzen Moskuren jatorria. 1147koa da lehen aipamena, Juri Dolgoruki printzeak Novhorod-Siverskiko printze aliatuari egindako gonbidapena: «etorri neregana, anaia, Moskura»[2]. Mongolek erre zuten 1237an, eta haien eskuetan izan zen ondoren. Mongolen beherakadaren eta Konstantinoplaren gainbeheraren ondorioz Mosku Errusiako hiriburu eta mundu ortodoxoaren gune nagusi bilakatu zen.

Petri Handiak San Petersburgon ezarri zuen Errusiako hiriburua. Hori zela eta Moskuk garrantzia galdu zuen eta behera egin zuen biztanle kopuruak. 1812an Napoleonen osteek hartu zuten. Napoleonek kalte larriak egin zituen eta Moskutik alde egin ondoren berriz eraiki behar izan zen hiria; ondoren bere behinolako indarra berreskuratu zuen.

Hirian bizi ziren langileek parte hartu zuten 1905eko iraultzan, eta 1917an boltxebikeak jabetu ziren hiriaz. Hurrengo urtean, 1918an alegia, Sobietar Batasuneko hiriburu egin zuten. Urte horretatik aurrera, Moskuk ezagutu duen hazkundea ikusgarria izan da. Bigarren Mundu Gerran, alemaniarren erasoa Moskutik 100 km baino gutxiagora utzi zen indar gabe, baina hiriak ez zuen kalte handirik izan. Bigarren Mundu Gerraz geroztik are gehiago hazi zen Mosku, eta Sobietar Batasuna zeneko inmigraziogune nagusi bihurtu zen. Garai hartan Mosku eta Washingtonek nazioarteko botere eta politika gune bihurtu ziren.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Moskuk klima kontinental hezea du, Dfb Köppen klima sailkapenaren arabera.

  Gnome-weather-few-clouds.svg   Datu klimatikoak (Mosku (batez-bestekoak 1981–2010, errekorrak 1879tik aurrera))   WPTC Meteo task force.svg  
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 8.6 8.3 17.5 28.9 33.2 34.9 38.2 37.3 32.3 24.0 14.5 9.6 38.2
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) −4.0 −3.7 2.6 11.3 18.6 22.0 24.2 21.9 15.7 8.7 0.9 −3.0 9.6
Batez besteko tenperatura (ºC) −6.5 −6.7 −1.0 6.7 13.2 17.0 19.2 17.0 11.3 5.6 −1.2 −5.2 5.8
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) −9.1 −9.8 −4.4 2.2 7.7 12.1 14.4 12.5 7.4 2.7 −3.3 −7.6 2.1
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) −42.2 −38.2 −32.4 −21.0 −7.5 −2.3 1.3 −1.2 −8.5 −16.1 −32.8 −38.8 −42.2
Pilatutako prezipitazioa (mm) 52 41 35 37 49 80 85 82 68 71 55 52 707
Euri egunak (≥ 1 mm) 0.8 0.7 3 9 13 14 15 15 15 12 6 2 105.5
Elur egunak (≥ 1 mm) 18 15 9 1 0.1 0 0 0 0.1 2 10 17 72.2
Eguzki orduak 33 72 128 170 265 279 271 238 147 78 32 18 1731
Hezetasuna (%) 83 80 74 67 64 70 74 77 81 81 84 85 76.7
Iturria: thermograph.ru

Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Moskuko barrutien mapa.

Mosku hamar barruti edo okrugez osaturik dago.

Garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Moskuko metroa, Lur azpiko jauregia ezizenaz ezaguna, hiriburuaren gune asko lotzen ditu eta munduko metrorik erabilienetakoa da. 185 geltoki ditu eta 305,5 km luze da, lerro guztien batura eginda. Munduko hirugarren metrorik luzeena da, New York eta Londreskoaren ostean[3]. 1935an ireki zen eta ezaguna da geltokiek duten diseinuagatik. Errealismo sozialista bezala ezagutzen den korrontearen hainbat artelan daude bertan.

Bada ustezko sekretupeko metro sistema bat Metro-2 izenekoa, lur azpikoa eta Moskuko metro publikoaren parekoa.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri eta hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mosku ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]