Uraldi

Wikipedia, Entziklopedia askea
Ärgera ibaiaren uraldia 2005ean (Suitza)

Uraldia edo ur-goraldia ibai edo beste ur-laster baten emariaren edo ur-mailaren goratze handia da. Ibilgutik atera eta gainezka egiten duenean uholdea sortzen du.

Uraldiak sortzen dira ibaian gora euri-jasa handiak izan direlako, baina beste arrazoi batzuk ere izan daitezke, hala nola, elurra urtzean, urtegi bat haustean, sifoi karstiko bat berrabiatzean edo, are gutxiagotan, lur-haustura batek maila freatikoa askatzean. Ezaugarri meteorologikoei eta geomorfologikoei lotuak, aspalditik aztertu diren fenomenoak dira uraldiak.

Uraldi eta uholdeen aurka egiteko antolamenduak izan daitezke babesekoak (ad: dikeak) edo prebentiboak (ad: ibilguaren hedaguneak, babes-basoak, kastoreen bersartzea ibai-arroan).

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako hauek dira uraldi baten ezaugarri nagusiak:

  • Gehieneko emaria edo gehieneko emaria funtsezkoa da babes-obra linealak edo ibaiertzeko defentsak dimentsionatzeko.
  • Uraldiaren bolumena.
  • Emaria handitzeko abiadura.
  • Ezaugarri horiek, prezipitazio mota berdinetarako (hau da, euri-jasaren intentsitate eta denbora bera), aldatu egiten dira arroaren berezko ezaugarrien arabera: hedadura, malda eta lursailaren mota, etab.,eta baita jarduera antropikoek alda ditzaketen ezaugarrien arabera ere: landare-estaldura, nekazaritzarako lurzorua prestatzeko motak, hiri-eremu gisa iragazgaiztutako eremuak, etab.

Uraldiek eragindako kalteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uholdeetan,emariak eta abiadurak nabarmen handitzen dute uraren higadura indarra eta horren garraio ahalmena. Horrela, epe laburra nahikoa da ertzetako eta ibaiaren morfologian aldaketa nabarmenak eragiteko, gainezka handiak sortuz. Uholde horiek gutxitzea edo are gehiago baliogabetzea, ibaiertzeko defentsa egokia, harkaitz-jauzia edo uholdeak eraikitzea eraginkorra izan daiteke kalte mota hori ekiditeko.

Hainbat adibide ospetsu:

  • Santa Teresa ibaiaren igoera, Espainia, 1879.
  • Sena igoera, Pariseko uholdea eragin zuena, Frantzian, 1910.
  • Valentziako uholde handia, Espainia, 1957.
  • Arno uholdea, 1966ko Alluvione eragin zuena, Italian.
  • Touseko urtegiaren uholdea, Espainia, 1982.
  • Biescas kanpinaren uholdea, Espainia, 1996.
  • Badajozko uholdea,Espainia 1997.
  • Elba eta Danubio arroen gainezkatzea, Europa Erdialdea, 2002.
  • Akonkagua ibaiaren, Maipo ibaiaren eta Tinguiririca ibaiaren gainezkak, Txile, 2003.

Uraldien aurkako sistemak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uraldien aurkako are-zakuak

Uraldiak gelditzeko edo saihesteko hainbat sistema daude:

  • BoxBarrier
  • Ar- zakua
  • Big Bags
  • Ur-hodi betegarria
  • Ur-euste Hormigoi Blokea
  • Uholdeen aurkako aldi baterako hesia
  • Uholdeen aurkako aldi baterako hesi finkoa/tokira garraiatua

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]