Arkakarats

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Rosa rugosa espeziearen arkakaratsa

Arkakaratsa Rosa generoko landareen sasifruitua da, batez ere basa-arrosarena[1][2]. Horregatik, espezie honi arkakarats ere esaten zaio[1]. Gorri-laranja izan ohi da, baina ubel ilunetik beltzeraino izan daiteke espezie batzuetan. Arkakaratsak harten dira loteen polinizazioaren ondoren udaberrian edo uda hasieran, eta udazkenean heltzen.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arkakaratsak sasifruitu mamitsu eta arrautzakara da, eta 15-25 mm luze izan daiteke. Ontzi itxurakoa, goialdean irekia, estamine eta sepaloen ondorengo lehortuak daramatza. Barnean, benetazko 20-30 fruitu ditu, berez akenioak, karpeloen eraldaketatikoak, bakoitza hazi bakarrarekin.

Arkakaratsak udazkenean heltzen dira, urri-azaro aldean ipar hemisferioan, baina negu osoan ikus daitezke adarretan zintzilik.

Erabilera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arkakarats marmelada ogian

Arkakaratsek erabilera ugari dute: infusioa, marmelada, jelada, ziropa, zopa, edariak, gozopilak, ogia eta ardoa. Gordinak ere jan daitezke, baiak bailira, barneko ileak ekiditen badira.

Espezie gutxi batzuenak apaingarri gisa erabili daitezke, hala nola Rosa moyesii espeziearenak, zeinenak handiak, gorriak eta botila-itxurakoak diren.

Barneko ileak azkura hauts gisa erabiltzen dira[3].

Sendagai[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri medikuntzan, arkakaratsak erabiltzen dira batez ere beherakoaren, abitaminosiaren eta asteniaren aurka. Dekokzioan edo elixir eran (alkoholean beratua) erabiltzen dira.

Arkakaratsen ileak ere erabili daitezke, baraurik janez eztiarekin, heste-zizareak kanporatzeko[4].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b   Euskaltzaindia, Orotariko Euskal Hiztegia, http://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_oeh&view=frontpage&Itemid=&lang=eu&sarrera=arkhak .
  2.   Elhuyar, Zientzia eta Teknologiaren hiztegi entziklopedikoa, https://zthiztegia.elhuyar.eus/terminoa/eu/arkakarats .
  3.   Albert MR (1998), Novelty shop "itching powder, doi:10.1111/j.1440-0960.1998.tb01281.x .
  4. Marie-Antoinette Mulot, Secrets d'une herboriste, Éditions du Dauphin, 1984, ISBN 2-7242-3402-2 173 or.
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Arkakarats