CRISPR

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
CRISPR/Cas proteina bat (urdinez) CRISPR RNA-z (berdea) eta birus DNA-z inguratuta (gorriz).

CRISPR (ingelesez: clustered regularly interspaced short palindromic repeats, Errepikapen Palindromiko Labur Elkartuak eta Erregularki Tartekatuak[1]) prokariotoen genomatan dauden DNA sekuentzia-familia bat da, adibidez bakterioeta eta arkeobakterioetan[2]. Sekuentzia hauek aurretik prokariotoa infektatu duten birusen DNA zatietatik eratortzen dira. Prokariotoak sekuentzia hauek erabiltzen dira antzeko birusen DNA suntsitzeko, beste infekziorik emango balitz. Honela, prokariotoen sistema antibiriko gisa erabiltzen dira. Cas9 (edo "CRISPR-associated 9") CRISPR sekuentziak DNAren zuntz zehatzak ezagutzen dituen entzima bat da; CRISPR sekuentziak osagarritzen ditu. Cas9 entzimak eta CRISPR sekuentziak dira CRISPR/Cas9 bioteknologiaren oinarria, beste izaki bizidun batzuen geneak editatzeko erabiltzen dena[3]. Geneak editatzeko sistema honekin biologiako ikerketa egin daiteke, produktu bioteknologikoak ekoitzi edo, potentzialki, gaixotasunak sendatu[4]. CRISPR teknikari esker genoma irakurtzeaz gain, editatzeko aukera ere dago[5].

Terminoa lehen aldiz jatorri prokariotoa izango zutela pentsatzen zen sekuentziak izendatzeko erabili zen, oraindik euren funtzioa eta jatorria ezezaguna zenean. CRISPR segmentuetan oinarrizko sekuentzia laburrak palindromoak osatzen agertzen dira, hau da, berdin irakurtzen dira bi norabideetan. Errepikapen bakoitzaren ostean zuriune-DNA segmentu laburrak daude, birus baten edo plasmido baten integrazioaren ondorioz[6][7]. Cas gene sekuentzia txikiak CRISPR sekuentzietatik gertu egon ohi dira.

CRISPR/Cas sistema prokariotoen immunitate-sistema bat da, plasmidoen eta bakteriofagoen eraso genetikoei erresistentzia ematen duena, immunitate-eratorri gisa[8][9][10]. Hutsune-sekuentziak irakurtzeko gaitasuna duen RNAk Cas proteinei gaitasuna ematen die patogeno baten DNA ezagutu eta mozteko. Beste Cas proteina batzuek RNA mozteko gaitasuna ere badute[11]. CRISPR sekuentziatutako bakterioen %50ean aurkitu da eta arkeobakterioen %90ean[12].

2018ko azaroan, Txinako zientzialari batzuek Lulu eta Nana neska bikiak jaio zirela adierazi zuten, munduko lehenengo genetikoki editatutako umeak. Giza genoma editatu zuten Giza Immunoeskasiaren Birusari erresistente egiteko[13][14].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «Jennifer Doudna eta Emmanuel Charpentier: DNA editatzeko guraizeen sortzaileak - Zientzia Kaiera» Zientzia Kaiera . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  2. Barrangou, Rodolphe (2015-02) «The roles of CRISPR–Cas systems in adaptive immunity and beyond» Current Opinion in Immunology (32): 36–41 doi:10.1016/j.coi.2014.12.008 ISSN 0952-7915 . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  3. (Ingelesez) Zhang, F.; Wen, Y.; Guo, X. (2014-03-20) «CRISPR/Cas9 for genome editing: progress, implications and challenges» Human Molecular Genetics (R1): R40–R46 doi:10.1093/hmg/ddu125 ISSN 0964-6906 . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  4. Hsu, Patrick D.; Lander, Eric S.; Zhang, Feng (2014-06) «Development and Applications of CRISPR-Cas9 for Genome Engineering» Cell (6): 1262–1278 doi:10.1016/j.cell.2014.05.010 ISSN 0092-8674 PMID 24906146 PMC PMC4343198 . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  5. «Zientzialari (47) - Koldo Garcia: "Lehen genoma irakurtzeko gai ginen, baina orain eraldatu dezakegu" - Zientzia Kaiera» Zientzia Kaiera . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  6. (Ingelesez) Marraffini, Luciano A.; Sontheimer, Erik J. (2010-02-02) «CRISPR interference: RNA-directed adaptive immunity in bacteria and archaea» Nature Reviews Genetics (3): 181–190 doi:10.1038/nrg2749 ISSN 1471-0056 PMID 20125085 PMC PMC2928866 . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  7. (Ingelesez) Mojica, Francisco J. M.; Diez-Villasenor, Cesar; Soria, Elena; Juez, Guadalupe (2000-04) «Biological significance of a family of regularly spaced repeats in the genomes of Archaea, Bacteria and mitochondria» Molecular Microbiology (1): 244–246 doi:10.1046/j.1365-2958.2000.01838.x ISSN 0950-382X . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  8. (Ingelesez) Redman, Melody; King, Andrew; Watson, Caroline; King, David (2016-08-01) «What is CRISPR/Cas9?» Archives of Disease in Childhood - Education and Practice (4): 213–215 doi:10.1136/archdischild-2016-310459 ISSN 1743-0585 PMID 27059283 PMC PMC4975809 . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  9. (Ingelesez) Barrangou, Rodolphe; Fremaux, Christophe; Deveau, Hélène; Richards, Melissa; Boyaval, Patrick; Moineau, Sylvain; Romero, Dennis A.; Horvath, Philippe (2007-03-23) «CRISPR Provides Acquired Resistance Against Viruses in Prokaryotes» Science (5819): 1709–1712 doi:10.1126/science.1138140 ISSN 0036-8075 PMID 17379808 . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  10. (Ingelesez) Marraffini, Luciano A.; Sontheimer, Erik J. (2008-12-19) «CRISPR Interference Limits Horizontal Gene Transfer in Staphylococci by Targeting DNA» Science (5909): 1843–1845 doi:10.1126/science.1165771 ISSN 0036-8075 PMID 19095942 PMC PMC2695655 . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  11. (Ingelesez) Mohanraju, Prarthana; Makarova, Kira S.; Zetsche, Bernd; Zhang, Feng; Koonin, Eugene V.; Oost, John van der (2016-08-05) «Diverse evolutionary roots and mechanistic variations of the CRISPR-Cas systems» Science (6299): aad5147 doi:10.1126/science.aad5147 ISSN 0036-8075 PMID 27493190 . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  12. Hille, Frank; Richter, Hagen; Wong, Shi Pey; Bratovič, Majda; Ressel, Sarah; Charpentier, Emmanuelle (2018-03) «The Biology of CRISPR-Cas: Backward and Forward» Cell (6): 1239–1259 doi:10.1016/j.cell.2017.11.032 ISSN 0092-8674 . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  13. (Ingelesez) CRISPR 2018-11-26 . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.
  14. «Chinese researcher claims first gene-edited babies» AP NEWS 2018-11-26 . Noiz kontsultatua: 2018-11-26.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gai honi buruzko informazio gehiago lor dezakezu Scholian