Frantsestu (Iberiar Penintsulako Gerra)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Iberiar Penintsulako Gerran, frantsestuak Argien Garaiko ideien, liberalismoaren edota Frantziako Iraultzaren zale ziren espainiar eta portugaldarrak ziren, frantsesek Iberiar penintsula okupatzearen eta Frantziako Lehen Inperioaren aldekoak.

Hitzaren jatorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Espainian, frantsestuak izena (gaztelaniaz: afrancesados) Karlos III.aren garaitik dator, Frantziako ohitura eta modei jarraitzen zietenak izendatzeko. Gero, Josef I.a Bonaparteri leialtasuna zin egin zioten Espainiako noble eta burokraten aipamen gutxiesgarritzat hedatu zen gizartean, eta esanahia zabaldu zitzaion gehienbat erdi mailako klasekoak ziren merkataritzaren eta manufakturaren ingurunekoak ere izendatzeko. Izan ere, ingurune horretakoak frantsesak aldakuntzaren eragiletzat hartu zituzten Espainiako gizartearen egitura zurrunean, eta Karlos IV.arengan eta oro har Borboi leinuan (Josef I.aren lehiakide Fernando VII.a barne) sumatzen zuten ustelkeriaren eta gaitasunik ezaren aurka erreakzionatu zuten.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oro har, haien instrukzio maila altua zen: frantsestu gehienak intelektualak eta pentsalariak baitziren. Horietariko batzuk 1808ko Baionako konstituzioa prestaketan parte hartu zuten eta beste batzuk, sutsuenak, ideia iraultzaileen aldekoak ziren, horregatik jakobinoak deitu zitzaien. Hauetariko batzuk, itzal handikoenak, Bonaparteren logia masonikoetan aritu ziren, hala nola, Madrilgo Santa Julian edo Ciudad Realeko Manzanaresko Logia Handian.

Kolaborazionistak edo abertzaleak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frantsestuek pragmatismoa erakutsi zuten frantziar inbasioan. Funtzionario zirenek nahiago zuten boterea zutenaren alde egotea. Beste ilustratu asko frantziarren alde lerrokatu ziren pentsatuz honela errazago izango zela hezkuntzaren, zuzenbidearen edo erlijioaren eraldaketak gauzatzea.   Frantziar armadak Espainiatik alde egin zuenean hainbat porroten ostean, frantsestuak erbesteratu ziren ere. Espainia modernizatzeko ilustratu horien helburuak ezin ziren burutu herriak ulertu ez zituelako. Izan ere, herri xumeak beti sinistu zuen, elizgizonen eraginez, erreformista hauek aberriaren eta erlijioaren kontra zeudela.

Fernando VII.aren agintaldiaren tarterik handiena frantsestuak atzerrian (gehienetan Frantziara) edo politikatik kanpo bizi ziren, eta ezin izan zuten Espainiako politikan parte hartu harik eta 1820an Hirurteko Liberala heldu zen arte[1].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]