Edukira joan

Homo heidelbergensis

Wikipedia, Entziklopedia askea
Homo heidelbergensis
Pleistozeno, 0,6 Ma-0,4 Ma

Sailkapen zientifikoa
KlaseaMammalia
OrdenaPrimates
FamiliaHominidae
LeinuaHominini
GeneroaHomo
Espeziea Homo heidelbergensis

Homo heidelbergensis hominido espezie bat izan zen. Lehen aztarnak Alemaniako Heidelberg herritik gertu aurkitu zituzten. Pleistozeno Ertainean existitu zen gizaki arkaikoaren espezie edo azpiespezie desagertu bat da. H. erectus azpiespezie gisa aurkeztu zen 1950ean, H. e. heidelbergensis izenarekin, baina mendearen amaiera aldera espezie propio gisa gehiagotan sailkatu zen. H. heidelbergensis espeziea Europara bakarrik mugatu behar ote den edo Afrikako eta Asiako espezimenak ere sartu behar ote diren eztabaidatzen da, eta hori are gehiago zailtzen da, espezie-tipoa (Mauer 1) masailezur bat delako, masailezurrek ezaugarri diagnostiko gutxi dituztelako eta Pleistozeno ertaineko espezimenen artean nabarmen falta direlako. Horrela, bada, fosil horietako batzuk beren espezie propioan edo H. erectus azpiespezie batean bana daitezkeen eztabaidatzen da.

H. heidelbergensis kronoespezietzat hartzen da, H. erectus (batzuetan H. ergaster) forma afrikarretik abiatuta eboluzionatu zuena. Konbentzioz, H. heidelbergensis da gizaki modernoen (H. sapiens edo H. s. sapiens) eta neandertalen (H. neanderthalensis edo H. s. neanderthalensis) azken arbaso komuna. Litekeena da H. heidelbergensis-i esleitutako fosil asko gizaki modernoen eta neandertalen arteko banaketaren ondoren existitzea. Pleistozeno ertainean, burmuinaren batez besteko tamaina 1.200 zentimetro kubikokoa (cc) zen, gizaki modernoen tamainaren parekoa. Erdi Pleistozenoko garaiera hiru fosilekin soilik kalkula daiteke: Sima de los Huesos, Espainia, 169,5 cm arren kasuan eta 157,7 cm emeen kasuan; 165 cm Jinniushango (Txina) eme baten kasuan; eta 181,2 cm Kabweko (Zambia) fosil baten kasuan. Neandertalek bezala, bularra zabala zuten eta sendoak ziren oro har.

Afrika eta Europako Erdi Pleistozenoaren ezaugarria teknologia Acheul aldi berantiarra agertzea da, lehenago H. erectusek erabiltzen zuenaren ezberdina, eta ziurrenik adimen handiagoaren emaitza dena. Litekeena da sua eguneroko bizitzaren parte bihurtzea duela 400.000 urtetik aurrera, eta hori bat dator, gutxi gorabehera, Europako okupazio iraunkor eta orokorragoarekin (45° N-tik gora) eta lantzak sortzeko helduleku-teknologiaren agerpenarekin. Litekeena da H. heidelbergensisek ehiza-estrategia koordinatuak gauzatzeko gai izatea, eta, ondorioz, haragiarekiko mendekotasun handiagoa izan dutela dirudi.

Eboluzioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Giza eboluzioan izandako espezie ezberdin batzuen buruhezurrei buruzko azalpena ematen duen bideoa.

Europako Neandertal espeziearen arbaso zuzen bat da, eta Homo sapiens espeziearekin antzekotasun handiak izan arren, eztabaidatua da ea Homo heidelbergensis gizaki modernoen arbasoa zen edo Homo antecessorrek betetzen ote duen paper hori, eta H. heidelbergensis soilik H. nearderthalensisen artean existitu zen espeziea baizik.

Dieta[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Homo heidelbergensisen dieta gehienbat haragijalea zen eta ehizan egiteko joera zuten. Honen arrazoia Europako klima zen, sei hilabetetan zehar klima oso hotza zenez, barazkiak eta fruituak ematen zituzten landareak ez zirelako hain ugariak.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Homo heidelbergensisek gorputz sendoa zuten, altuagoak ziren H. antecessor baino, eta gizonezkoen batez besteko masa 100 kilokoa zen. Barailek indar eta sendotasun handia zuten, estres handiaren menpe baitzeuden.

Fosil hauen multzoak adierazten du hominido honek garezur "puztuago" bat zuela eta honen atzeko partea borobilagoa zela. Masailezurrak puztuak ziren, neandertalaren antzera baina benetan aurpegia zapalagoa zen. Homo heidelbergensisen garezurraren edukia ez zen gaur egungo gizakiaren oso desberdina, (1350 cm³). Homo sapiensekin beste antzekotasun bat bere ahoskuntza aparatua da, eta honek pentsatzera eraman ditu aditu asko, gizaki talde honetan hizkuntza agerian zegoela, baina ez zen gaur egungo hizkuntza bezalakoa.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]