Turkuko Errege Akademia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Turkuko Akademia» orritik birbideratua)
Jump to navigation Jump to search
Turkuko Errege Akademiako zigilua

Turkuko Errege Akademia (Suedieraz: Kungliga Akademin i Åbo edo Åbo Kungliga Akademi, latinez: Regia Academia Aboensis, Finlandieraz: Turun akatemia) Finlandiako lehen unibertsitatea izan zen, eta Finlandiako unibertsitate bakarra, herrialdea oraindik Suediako zatia zenean. 1809an, Finlandia Dukerri Handia bihurtu ondoren, errusiar Tzarren subiranotasunaren azpian, Turkuako Akademia Inperiala berrizendatu zuten. 1828an, Turkuko Sute Handiaren ondoren, erakundea Helsinkinera eraman zuten, Dukerri Handiko hiriburua lekualdatu zutenean. Azkenean, Helsinkiko Unibertsitatea berrizendatu zuten, Finlandia 1917an estatu nazional subirano bihurtu zenean.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Akademia Kristina Suediako erreginak sortu zuen 1640. urtean, Per Brahe kondearen proposamenarekin, Åboko katedralaren ikastetxean (1276. urtean sortu zen). Suediar Inperioko hirugarren unibertsitatea zen, Uppsalako Unibertsitatea (1477. urtena sortua) eta Gustaviana Akademia (gaur egun Tartuko Unibertsitatea, Estonia) (1632).

Finlandiako lehen inprimategia 1642an ezarri zen akademian. inprimatzailea Peder Walde izan zen.

Turku (edo Åbo Suedieraz) Finlandiako hiririk handiena izan zen, eta Suediako hiru handienetako bat, Suediako subiranotasunpean. 1809an Finlandia Errusiari eman zion eta Finlandiako Dukerri Handiko hiriburua Helsinkinera aldatu zuten 1812. urtean, Turku San Petersburgotik urrunegi zegoelako eta Stockholmetik oso hurbil. 1827an, Turkuko Sute Handiaren ondorioz, hiria suntsitu zutenean, geratzen ziren gobernuko bulegoak, azkenik, hiriburu berrira eraman zituzten, eta, beraz, unibertsitatea ere. Horrek Helsinkin jarraitu zuen, lehenik Finlandiako Alexandro Unibertsitate inperiala izenarekin, eta, Finlandiak 1917an independentzia lortu ondoren, Helsinkiko Unibertsitatea da.

Turkun bi unibertsitate daude gaur egun: Åbo Akademi Unibertsitatea suediar hizkuntzan (1918an sortua) eta Turkuko Unibertsitatea finlandiar hizkuntzan (1920), zeinek batzuetan tradizio akademikoa XVII. mendean kokatzen duten. mende bateko hutsartea izan arren.