Txano Gorritxo

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Gustave Doré: Txano Gorritxo, eskuan pastela eta gurin potoa dituela, eta Otsoa erakusten dituen irarlana.
Txano Gorritxo 
{{{saila}}} saileko pertsonaia
Txano Gorritxo

Txano Gorritxo (frantsesez, Le petit chaperon rouge, alemanez, Rotkäppchen, ingelesez, Little Red Riding Hood, gazteleraz, Caperucita Roja) ahozko tradizioan sortutako ipuin bat da, Charles Perrault idazle frantsesak eta geroago, XIX. mendean, Grimm anaiek bildu eta zabaldua. 1697. urtean argitaratu zen lehen aldiz, Charles Perraulten eskutik, baina lehenago ere Europako hainbat herritan ahots-tradizioko ipuina izan zen.

[1].

Bertsio ezberdinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Perraulten bertsioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bazen behin, txano gorritxo bat zeraman neskato eder bat, hain ongi ematen zoin txapelak, leku gutzietan Txanogorritxo deitzen ziotela. Egun batean, amona gaixorik zegoenez, amak opiltxoak eta gurin-ontzitxo bat eramateko eskatu zion. Txanogorritxo, berehala abitu zen amonaren etxe aldera, baina, basoan barrena zihoala, otso batekin topo egin zuen. Otsoak, neskatoa jateko gogoa bazuen ere, ez zen ausartu inguruan aizkolari batzuk zeudelako, eta ondorioz, nora zihoan galdetu zion. Txanogorritxok, ez zekienez arriskutsua zela otsoari entzuten gelditzea berarekin hitz egiten gelditu zen. Orduan, amonaren etxera zihoala eta non zegoen esatean, otsoak bera beste bide batetik joango zela erantzun zion. Beraz, otsoa bide laburrenetik zistu bizian joan zen bitartean, Txanogorritxo, urrak biltzen eta tximeletei segika, lasai biderik luzeenetik joan zen.

Otsoa, berehala iritsi zen amonaren etxera eta atea jotzean, Txanogorritxo, bere biloba zela eta amak emandako opiltxoak eta gurin-ontzitxoa zekarrela esan zionez, amonak, atea nola ireki esan zion. Otsoak, atea zabaldu zuenean, amona gaixoaren gainera salto egin eta irentsi egin zuen. Berehala atea itxi, amonaren arropak jantzi eta ohean sartu zen Txanogorritxoren zain.

Txanogorritxo iritsi zenean, atea jo eta otsoaren ahots sendoa entzun zuenean, ikaratu egin zen, baina, gaixorik zegoela pentsatu zuenez, atea ireki eta barrora sartu zen. Opiltxoak eta gurin-ontzitxoa mahai gainean utzi eta berarekin ohean sartzeko esan zion. Txanogorritxo erantzi eta ohean sartzean, harriturik gelditu zen. Orduan honela mintzatu zitzaion:

- Amona, nolako beso handiak dauzkazun!

-  Heu hobeto besarkatzeko, laztana.

-  Amona, nolako hanka handiak dauzazun!

-  Arinago ibiltzeko, laztana.

-  Amona, nolako belarri handiak dauzkazun!

-  Hobeto entzuteko, laztana.

-  Amona nolako hagin handiak dauzkazun!

-  Heu jateko.

Eta hitz hauekin batera, otso gaiztoak Txanogorritxo jan zuen.

Grimm anaien bertsioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bazen behin neskatila bat ikuste hutsarekin jende guztiak maite zuena. Gehiena maite zuena bere amona zen, denetik ematen zion. Behin txano bat oparitu zion, tertziopelo gorriz egina. Hain ongi geratzen zitzaionez, beti hura jantzita ibiltzen zen eta horrela hasi zitzaien Txanogorritxo deitzen.

Egun batean amak opil zati bat eta botila bere ardo eman zizkion amonari eramateko, gaixo baitzegoen. Zuzen joateko eta bidetik ez aldentzeko esan zion amak.

Basoan zihoala otsoarekin topo egin zuen eta gaiztoa zela ez zekienez, ez zion beldurrik. Nora eta zertara zihoan galdetu zion otsoak eta Txanogorritxok dena erantzun zion. Orduan otsoak ideia bat izan zuen. Txanogorritxori loreak biltzeko eta txorien kantuez gozatzeko esan zion eta bitartean bera amonaren etxera joan zen zuzenean.

Amonaren etxera iritsi eta atea jo zuen. Amonak ahul dagoela eta krisketari sakatuz barrura sartzeko esan zion. Otsoak ezer esan gabe bere ohera sartu eta jan egin zuen. Ondoren, bere arropa jantzi eta ohean sartu zen.

Berehala heldu zen txanogorritxo eta segituan zerbait arraroa sumatu zuen amonaren etxean. Bere ohera hurbildu eta galderak egiten hasi zitzaion, azkenik otsoak bera jan zuen arte.

Otsoak tripa betea zuela, ohean etzan zen berriro ere, lokartu eta zurrungaka hasi zen. Etxe ondotik igarotzen zen ehiztariak zurrungak entzun eta amonari zerbait gertatzen zitzaiolakoan barrura sartu zen laguntzeko asmoz. Ohean otsoa ikusi eta berehala eskopetarekin tiro egitea pentsatu zuen, baina agian amona irentsiko zuela pentsatu eta artaziekin tripa irekitzea hobe izango zela pentsatu zuen. Tripa ireki eta segituan atera ziren Txanogorritxo eta amona, biak bizirik. Ondoren otsoaren tripa harriz bete zuten eta esnatu zenean, ihes egin nahi izan zuen, baina harriak oso astunak ziren eta berehala lurrera erori eta hil egin zen.

Hirurak pozik geratu ziren; ehiztariak otsoaren larrua hartu zuen, amonak Txanogorritxok ekarritako opila jan eta ardoa edan zuen, eta Txanogorritxok bere artean pentsatu zuen: ez naun bizi artean behin ere gehiago bidetik kanpo ibiliko, amak galaraziz gero. 

Beste egun batean, berriro ere basoan zihoala, otsoarekin topo egin zuen Txanogorritxok. Baina oraingoan bere bidetik zuzen jarraitu zuen amonaren etxeraino. Biak etxea zeudela, otsoa joan zen ate joka, baina ez zioten ireki. Azkenik, otsoa teilatura igo zen gero Txanogorritxo jateko asmoarekin. Baina amonak argi ikusi zituen bere asmoak, eta Txanogorritxori lan bat jarri zion.

-Har ezazu pertz bat, atzo lukainkak egosi nituen; eraman ezazu etxe aurreko askara lukainkak egosteko erabilitako ura.

Aska urez bete ostean, otsoak lukainka usaina usaindu eta teilatutik lepoa luzatuta behera begira egon zen une batez, azkenik irristatu eta askara erori eta ito zen arte. Txanogorritxo pozik itzuli zen etxera, inork kalterik egin ez ziolako. 

Interpretazioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Psikoanalitikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

E. Fromm eta Bruno Bettelheimen arabera, istorioak haur baten sexualitatearen piztuera eta honek ekar ditzazkeen arriskuen berri ematen digu. Bere txanoaren koloreak, hilerokoa irudikatzen du eta otsoak, berriz, sexualitatearen sena. Bruno Bettelheimek idatzitako "psicoanálisis de los cuentos de hadas" liburuan, Perraulten bertsioa kritikatu zuen; izan ere, entzuleari libreki amaiera irudikatzea eragozten baitio. Txano Gorritxorengatik dio, nerabezaroko arazoei aurre egin nahian dabilela eta pertsonai maskulino bat bilatzen duela. Pertsonai maskulino hau bi era ezberdinetan agertzen da; alde batetik, erakargarria eta arriskutsua den otsoa eta beste alde batetik, arduratsua eta indartsua den ehiztaria.

Haur guztiek, harreman estu bat mantendu behar dute bere sexuko familiako-kideekin, heldua izateko bidea arrakastaz burutu ahal izateko. Ipuinari dagokionez, bertako emakumeen artean, amona eta ama aurki ditzazkegu, baina, amonaren kasuan, Txano Gorritxoren amaiera berdina edukitzearen arrazoia, otsoari aurre egiteko gai ez izana da.

« Ikusten da hemen, neska-mutilak

edozeini kasu eginda dabiltzala oker batez ere neskatila eder, atsegin eta segailak Ez zaitezte, beraz, harritu otsoak hainbeste jaten baditu. Otsoa, diot, ez dira-eta otso guztiak ezpal beretik sortuak; aldarte onekoak ere ba omen dira zarata, haserre eta gorroto gabeak neskatilen atzetik dabiltza jira eta bira; jator, adeitsu eta goxo etxeraino iritsi, gelaraino ere temoso. Baina, ai ene! Nork ez daki otso elezuriak direla guztiz arriskugarriak.

 »

Perraulten ipuinak[2]


Ikuspegi feminista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Badira ikertzaileak, ipuin orokorrean ipuin guztietan sexualitatea eta emakumezkoenganako gizonezkoek dituzten fantasia maskulinoaren arrastoak ikusten dituztenak. Txano Gorritxo da, zentzu horretan, misoginias eta matxismoas zipriztinduta dagoen historia bat: protagonista da otsoaren sena zirikatzen duenaren erruduna eta jarrera otzanak naiz egokiak hartzera gomendatzen du; izan ere, gizonezkoen bultzada sexualak saihetsezinak baitira. Txano Gorritxok bere izaera zirikatzaile eta ergelagatik, bortxatua izatea merezi zuen, basoan ez geratzeko arauak soberan ezagutzen baitzituen. Emakume politek ez lukete otso erakargarrietaz fidatu beharko eta aldiz, uneoro, gizonezkoaren mende, esaneko eta otzan egon beharko lukete.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Laburpena 1697. urteko jatorrizko frantsesezko bertsiotik jaso da: Petit Chaperon rouge
  2.   Gomez, Genaro (1995), Perraulten ipuinak, Pamiela, ISBN 84-7681-312-0 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Txano Gorritxo Aldatu lotura Wikidatan